Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Etap II: poszerzenie granic w 1951 roku

Kolejny etap zwiększenia obszaru miasta był ściśle związany  z koncepcją budowy przy Krakowie kombinatu metalurgicznego  wraz z towarzyszącą mu jednostką osiedleńczą.  Wznoszone od 1949 roku na wschód od Krakowa osiedle mieszkaniowe związane z budowaną hutą w pierwotnym  założeniu miało stanowić samodzielne miasto,  jednak tę wstępną decyzję polityczną ze względów racjonalno-ekonomicznych  zmieniono i 1 stycznia 1951 roku  obszar niedoszłego miasta – gminę Mogiła (bez gromady  Prusy), część gminy Ruszcza (gromady Ruszcza, Wadów

Pełny tekst rozporządzenia Rady Ministrów z 14 grudnia 1950 roku w sprawie zmiany granic miasta Krakowa,
opublikowanego w Dzienniku Ustaw z 1950 roku, Nr 57, poz. 508
(z zasobów Urzędu Miasta Krakowa)
Pełny tekst rozporządzenia Rady Ministrów z 14 grudnia 1950 roku w sprawie zmiany granic miasta Krakowa, opublikowanego w Dzienniku Ustaw z 1950 roku, Nr 57, poz. 508 (z zasobów Urzędu Miasta Krakowa)

i lewobrzeżne Branice) oraz gromadę Przewóz z gminy  Wieliczka – włączono w granice Krakowa. Tym samym  przyłączono do istniejących już w granicach miasta  52 dzielnic (gmin) katastralnych kolejnych 12.

  Na tym nowym obszarze Krakowa utworzono w tymże  roku dzielnicę administracyjną o nazwie Nowa Huta  oraz powołano organy władzy i administracji państwowej  w postaci dzielnicowej rady narodowej i jej prezydium.  Powielanym błędem (by przywołać choćby hasło „Nowa  Huta” w popularnej Encyklopedii Krakowa z 2000 roku)  jest przyjęcie, że do Krakowa włączono istniejące już miasto– żadnej jednostki podziału terytorialnego kraju innej  niż gminy wiejskie i ich gromady, w tym jednostki miejskiej  o nazwie „Nowa Huta”, przed 1951 rokiem tam nie  było. Po prostu granicami Krakowa objęto tereny szeregu  wsi, na których trwała budowa huty i osiedla o charakterze  miejskim.

  Pomimo jednoznacznych formalnie początków Nowej  Huty jako jednostki administracyjnej mit o samodzielnym, satelitarnym mieście, utworzonym na dodatek „na złość” Krakowowi, ciągle trwa (w zideologizowanej, ówczesnej  rzeczywistości motyw „odświeżenia” starego Krakowa zdrowym żywiołem robotniczo-chłopskim prawdopodobnie  także był aktualny, lecz dzisiaj już w miarę zgodnie  wskazuje się, że decyzja o lokalizacji kombinatu miała  racjonalne podstawy gospodarczo-ekonomiczne i to one  były ważące).

  Nowo powstała w wyniku poszerzenia granic miasta  dzielnica Nowa Huta wyróżniła się wówczas tym, że była  pierwszą powołaną w Krakowie jednostką opartą na nowych  rozwiązaniach ustrojowych, przewidujących między  innymi system rad narodowych usytuowanych także w częściach  wielkich miast, czyli dzielnicach administracyjnych.

  Na pozostałym obszarze miasta nadal obowiązywał  podział na 10 obwodów administracyjnych, w których  funkcjonowały miejskie urzędy obwodowe, co było kontynuacją  rozwiązania przyjętego dla administrowania miastem  w 1941 roku. Ta „wyjątkowość” Nowej Huty wprowadzona  w roku 1951 skończyła się w 1954 roku, gdy w miejsce obwodów ustanowiono w Krakowie 5 kolejnych  dzielnic administracyjnych. Nowe, powiększone terytorium  miasta obejmowało teraz: Dzielnicę I – Stare Miasto,  Dzielnicę II – Zwierzyniec, Dzielnicę III – Kleparz,  Dzielnicę IV – Grzegórzki, Dzielnicę V – Podgórze oraz  Dzielnicę VI – Nową Hutę.

  Sercem nowo przyłączonych w 1951 roku terenów była,  ujmując historycznie, wieś Mogiła z powiązanymi z nią od  wieków miejscowościami, stanowiącymi w czasach zaboru, z reminiscencjami po okres międzywojenny włącznie, tak  zwany klucz mogilski – zespół wsi powiązanych społecznie  i gospodarczo, zasadzony na jednolitej własności, w tym  przypadku duchownej. Klucz ten stanowiły wsie: Mogiła,  Czyżyny, Grębałów, Łęg, Kantorowice, Przewóz, Rybitwy,  Wróżenice, Zesławice. Z tych wsi Czyżyny, Łęg i Rybitwy  włączono do Krakowa już w 1941 roku, natomiast  na przyłączenie Przewozu przyjdzie czas w roku 1973,

Etap II:
poszerzenie granic w 1951 roku
Na planie obrazującym dzisiejsze granice Krakowa powierzchnia miasta do roku 1951 (kolor niebieski) oraz tereny przyłączone do miasta
w tymże roku (kolor czerwony). Przyłączone tereny stały się kolejnymi gminami katastralnymi Krakowa: LIII. Mogiła
z Kopańcem i Kępą Przewozu; LIV. Bieńczyce (część Bieńczyc włączono do Krakowa już wcześniej, w 1941 roku); LV. Mistrzejowice;
LVI. Zesławice z Dłubnią; LVII. Kantorowice; LVIII. Krzesławice; LIX. Grębałów; LX. Lubocza; LXI. Wadów; LXII. Pleszów
z Kujawami; LXIII. Ruszcza; LXIV. Branice z Chałupkami, Holendrami i Wolą Rusiecką.
Etap II: poszerzenie granic w 1951 roku Na planie obrazującym dzisiejsze granice Krakowa powierzchnia miasta do roku 1951 (kolor niebieski) oraz tereny przyłączone do miasta w tymże roku (kolor czerwony). Przyłączone tereny stały się kolejnymi gminami katastralnymi Krakowa: LIII. Mogiła z Kopańcem i Kępą Przewozu; LIV. Bieńczyce (część Bieńczyc włączono do Krakowa już wcześniej, w 1941 roku); LV. Mistrzejowice; LVI. Zesławice z Dłubnią; LVII. Kantorowice; LVIII. Krzesławice; LIX. Grębałów; LX. Lubocza; LXI. Wadów; LXII. Pleszów z Kujawami; LXIII. Ruszcza; LXIV. Branice z Chałupkami, Holendrami i Wolą Rusiecką.

a Wróżenic w roku 1987 – teraz włączono do granic miasta  „macierz” i centrum dawnego klucza: Mogiłę, Grębałów,  Kantorowice i Zesławice.

  Nie było to, jak we wszystkich poprzednich przypadkach  poszerzania granic Krakowa, „wchłonięcie” przez  miasto jednostek osadniczych już wcześniej pozostających  pod bezpośrednim jego oddziaływaniem, ciążących ku  niemu i w jakiejś mierze już z nim zintegrowanych. Tym  razem po raz pierwszy sięgnięto do terenów nie z pierwszego  planu podmiejskiego, lecz odleglejszych. Wprawdzie  Mogiła z chwilą przyłączenia do Krakowa już z nim graniczyła,  ale przecież zaledwie od 10 lat, zresztą chodzi tu  o naturalne związki wytwarzane w trakcie długotrwałego,  bezpośredniego sąsiedztwa. W efekcie wystąpiły nieznane  do tej pory w Krakowie problemy ze scaleniem nowych  terenów z miejską całością – na wielu płaszczyznach,  w tym komunalnej, transportowej, gospodarczej, w końcu  społeczno-kulturowej. Widoczną dla każdego kwestią  była odległość i konieczność zespolenia urbanistycznego, likwidacja „wyrwy” między nowo powstałą dzielnicą Nowa  Huta a resztą miasta.

  W ten sposób miasto uzyskało kolejnych 64,6 km²,  osiągając powierzchnię 229,9 km². Przyrost obszaru nastąpił  we wschodniej części miasta i spowodował zasadniczą  zmianę ogólnego kształtu jego granic: z kolistego, charakterystycznego  dla czasów Wielkiego Krakowa, na rozciągnięty  równoleżnikowo (pierwotnie, od lokacji w 1257 roku aż  do powstania Wielkiego Krakowa, była to rozciągłość południkowa). Nie zmieni tego, a wręcz pogłębi, kolejny, III etap  poszerzania obszaru miasta. Przyjmowało się, że kolisty  kształt jednostki terytorialnej z usytuowanym w centrum  ogniskiem władzy sprzyja zarządzaniu, lecz w dzisiejszej  dobie rozwiniętej, szeroko pojętej komunikacji nie ma to  już, jak się wydaje, większego znaczenia.

Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska