Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Swoszowice

Zobacz również

Dawna wieś po prawej stronie Wisły, obecnie w południowej części miasta Krakowa,  około 8 km od jego centrum, w dolinie Wilgi, przy starym trakcie z Wieliczki na  Śląsk, sąsiadująca z Opatkowicami, Borkiem Fałęckim, Jugowicami (w ostatnich  dwóch przypadkach od 1941 roku z Krakowem), z Rajskiem i Wróblowicami oraz z leżącą do  dziś w zasadniczej swojej części poza granicą Krakowa Lusiną. Wschodnią część Swoszowic  stanowiła osada Siarczana Góra (Rajskie Góry, Rakowice), okresowo mająca status odrębnej wsi.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1362 roku, nazwa wsi odnotowana  w brzmieniu Swoszow. W innych dawnych zapiskach: de Swoszowicz (1364), Swossovice (1404),  Szwoszewicze (1588), Swoszowice (1633). Nazwa wsi wywodzi się od nazwy osobowej „Swosz”.

  Wieś podległa parafii pw. św. Jakuba Apostoła w Kazimierzu przy Krakowie, od 1805 roku  parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Wróblowicach. W godłach na pieczęciach z drugiej połowy  XIX wieku dla Swoszowic narzędzia górnicze, dla Siarczanej Góry snopek i kosa z grabiami.

  Swoszowice przeniesione zostały z prawa polskiego na prawo średzkie w 1415 roku przez  króla Władysława Jagiełłę. Wytyczono wówczas ich centrum w rejonie dzisiejszej ulicy Chałubińskiego  oraz przyjęto niwowy rozłóg pól. W XIX wieku odnotowywano nazwy pól i rejonów  wsi: Plac Miejscowy, Pastwiska, Za Wały, Za Olszyną, Na Niebyła.

  Historycznie wieś była własnością mieszaną. Pierwotnie w rękach rycerskiego rodu Strzemieniów,  w końcu XIV wieku przeszła na rzecz parafii pw. św. Jakuba i zakonu kanoników regularnych  przy kościele pw. Bożego Ciała w Kazimierzu przy Krakowie; ci ostatni w zasadzie  skupili własność całości wsi, utrzymując ją do 1782 roku, gdy po sekularyzacji majątek przejął  Fundusz Religijny. Od tej pory wieś znajdowała się w rękach świeckich, między innymi  rodzin:  Hilburg von Ehrenfels, Radwańskich, Stadnickich, Sternschuss-Staniewskich (własności wsi,  kopalni siarki i zakładu kąpielowego były niezależne od siebie).

  Przed rozbiorami gromada Swoszowice należała do powiatu szczyrzyckiego, po roku  1772  znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule wielickim, od 1782 roku w cyrkule bocheńskim.  Od 1815 roku jako gromada (od 1856 roku gmina) nadal w cyrkule bocheńskim. Od 1866 roku  wieś miała status gminy jednostkowej, należała do powiatu wielickiego, od 1896 roku do powiatu  podgórskiego – stan ten przetrwał do czasów II Rzeczypospolitej, do roku 1923, kiedy  to Swoszowice objęte zostały powiatem krakowskim. W 1934 roku wieś (z przyłączoną do niej  Siarczaną Górą) przemianowano na gromadę i włączono do gminy zbiorczej Piaski Wielkie.   Przynależność ta uległa zmianie w 1941 roku – gromada Swoszowice weszła w skład  gminy  zbiorczej Swoszowice. W roku 1954 Swoszowice objęto wielowioskową gromadą Swoszowice,  nadając im status wsi (od 1958 roku stanowiącej sołectwo) – co obowiązywało do 1972 roku.

  W roku 1973 wieś Swoszowice wyłączona została ze struktury ustrojowej powiatu krakowskiego  i włączona do granic miasta Krakowa, do dzielnicy administracyjnej Podgórze.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej X Swoszowice.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Swoszowice z Siarczaną Górą, wieś i zakład kąpielowy, w okolicy pagórkowatej, nad  potokiem  Krzywicą. Wieś składa się z dwóch części, pomiędzy któremi znajduje się zakład  kąpielowy siarczany. Część zachodnia ma 126 domów, 748 mieszkańców, część wschodnia,  Siarczana Góra ma 14 domów i 98 mieszkańców.  Siarczana Góra, nazwa pochodzi od kopalni siarki, jedynej w Galicyi, którą już od kilku  lat zarzucono z powodu zalewu szybów. W szybach, do 20 metrów głębokości, znajdowano  częścią rodzimą żółtą siarkę, częścią szarawą.

Dokument wydany w 1404 roku w Krakowie, mocą którego potwierdzono dokonanie przez Jana Szado i jego żonę Anną
aktu sprzedaży posiadłości w Swoszowicach na rzecz klasztoru Kanoników Regularnych przy kościele Bożego Ciała
w Kazimierzu przy Krakowie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice”
(Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 20)
Dokument wydany w 1404 roku w Krakowie, mocą którego potwierdzono dokonanie przez Jana Szado i jego żonę Anną aktu sprzedaży posiadłości w Swoszowicach na rzecz klasztoru Kanoników Regularnych przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu przy Krakowie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice” (Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 20)
Dokument wydany w 1416 roku, w którym król Władysław [ Jagiełło] zatwierdził sprzedaż części ról i łąk
w Swoszowicach dokonaną za cenę 50 grzywien przez Jana, Mikołaja i Franciszka z Wróblowic, rodzonych braci,
na rzecz prepozyta Konrada i klasztoru Kanoników Regularnych przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu
przy Krakowie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice”
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 1137)
Dokument wydany w 1416 roku, w którym król Władysław [ Jagiełło] zatwierdził sprzedaż części ról i łąk w Swoszowicach dokonaną za cenę 50 grzywien przez Jana, Mikołaja i Franciszka z Wróblowic, rodzonych braci, na rzecz prepozyta Konrada i klasztoru Kanoników Regularnych przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu przy Krakowie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice” (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 1137)
Dokument wydany w 1422 roku w Krakowie, w którym sędzia Paweł z Bogumiłowic i podsędek ziemski krakowski Jakub
z Boturzyna poświadczyli, że Piotr i Andrzej, dziedzice ze Swoszowic, sprzedali szlachetnej Annie,
wdowie po Hanulu z Wilna, oraz jej dzieciom: dziedziczone przez nich części majątku w Swoszowicach za
200 grzywien, konia za 30 grzywien i postaw sukna za 20 grzywien – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice”
(Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw. MNK VIII-perg. 12)
Dokument wydany w 1422 roku w Krakowie, w którym sędzia Paweł z Bogumiłowic i podsędek ziemski krakowski Jakub z Boturzyna poświadczyli, że Piotr i Andrzej, dziedzice ze Swoszowic, sprzedali szlachetnej Annie, wdowie po Hanulu z Wilna, oraz jej dzieciom: dziedziczone przez nich części majątku w Swoszowicach za 200 grzywien, konia za 30 grzywien i postaw sukna za 20 grzywien – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice” (Muzeum Narodowe w Krakowie, nr inw. MNK VIII-perg. 12)
Dokument wydany w 1588 roku w Krakowie, mocą którego król Zygmunt [Waza] zatwierdził nadanie uposażenia
ze Swoszowic kaplicy królewskiej w katedrze krakowskiej przez królową Annę i zastrzegł dla siebie i następców wszelkie
prawa do tej kaplicy – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice”
(Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. perg. 863)
Dokument wydany w 1588 roku w Krakowie, mocą którego król Zygmunt [Waza] zatwierdził nadanie uposażenia ze Swoszowic kaplicy królewskiej w katedrze krakowskiej przez królową Annę i zastrzegł dla siebie i następców wszelkie prawa do tej kaplicy – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Swoszowice” (Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. perg. 863)
Z kopiarza dokumentów klasztoru Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Krakowie-Kazimierzu
mapka Swoszowic – niedatowana, w kopiarzu wklejona po dokumencie z 1698 roku
(Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. Swoszowice 1721–1767, s. 367)
Z kopiarza dokumentów klasztoru Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Krakowie-Kazimierzu mapka Swoszowic – niedatowana, w kopiarzu wklejona po dokumencie z 1698 roku (Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. Swoszowice 1721–1767, s. 367)
Z dokumentacji Biura Rozwoju Krakowa dotyczący wsi Swoszowice fragment sporządzonej w 1968 roku
Inwentaryzacji bezpośredniej użytkowania terenu i budynków dla gromady Swoszowice
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1405/2331)
Z dokumentacji Biura Rozwoju Krakowa dotyczący wsi Swoszowice fragment sporządzonej w 1968 roku Inwentaryzacji bezpośredniej użytkowania terenu i budynków dla gromady Swoszowice (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1405/2331)
(1860)
Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic
z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku,
odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta,
prepozyta konwentu Kanoników Regularnych
Laterańskich przy kościele Bożego
Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli
Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku
pieczęci dominium swoszowickiego z herbem
Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy,
ówcześni właściciele Swoszowic
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/279/1819, nlb.;
sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji
Kanoników Regularnych Laterańskich
w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU
we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1860) Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku, odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta, prepozyta konwentu Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku pieczęci dominium swoszowickiego z herbem Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy, ówcześni właściciele Swoszowic (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/279/1819, nlb.; sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1880)
Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic
z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku,
odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta,
prepozyta konwentu Kanoników Regularnych
Laterańskich przy kościele Bożego
Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli
Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku
pieczęci dominium swoszowickiego z herbem
Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy,
ówcześni właściciele Swoszowic
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/279/1819, nlb.;
sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji
Kanoników Regularnych Laterańskich
w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU
we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1880) Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku, odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta, prepozyta konwentu Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku pieczęci dominium swoszowickiego z herbem Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy, ówcześni właściciele Swoszowic (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/279/1819, nlb.; sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1517)
Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic
z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku,
odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta,
prepozyta konwentu Kanoników Regularnych
Laterańskich przy kościele Bożego
Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli
Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku
pieczęci dominium swoszowickiego z herbem
Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy,
ówcześni właściciele Swoszowic
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/279/1819, nlb.;
sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji
Kanoników Regularnych Laterańskich
w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU
we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1517) Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku, odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta, prepozyta konwentu Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku pieczęci dominium swoszowickiego z herbem Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy, ówcześni właściciele Swoszowic (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/279/1819, nlb.; sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1820)
Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic
z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku,
odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta,
prepozyta konwentu Kanoników Regularnych
Laterańskich przy kościele Bożego
Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli
Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku
pieczęci dominium swoszowickiego z herbem
Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy,
ówcześni właściciele Swoszowic
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/279/1819, nlb.;
sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji
Kanoników Regularnych Laterańskich
w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU
we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
(1820) Odciski pieczęci urzędowych Swoszowic z 1860 roku i Siarczanej Góry z 1880 roku, odcisk w wosku z 1517 roku pieczęci Benedykta, prepozyta konwentu Kanoników Regularnych Laterańskich przy kościele Bożego Ciała w Kazimierzu, długotrwałych właścicieli Swoszowic, oraz odcisk w laku z 1820 roku pieczęci dominium swoszowickiego z herbem Radwan, którym pieczętowali się Radwańscy, ówcześni właściciele Swoszowic (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/279/1819, nlb.; sygn. 29/464/1147, nlb.; Archiwum Prowincji Kanoników Regularnych Laterańskich w Krakowie, sygn. dok. perg. 124; CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 8, sprawa 227)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska