Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Skotniki

Zobacz również

Dawna wieś po prawej stronie Wisły, obecnie w południowo-zachodniej części miasta  Krakowa, około 8 km od jego centrum, przy starym trakcie do Oświęcimia  (dzisiejsze ulice Skotnicka i Babińskiego), sąsiadująca z Kostrzem, Pychowicami,  Kobierzynem, Sidziną i Tyńcem.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1257 roku, nazwa wsi została zapisana  w brzmieniu  Scotniky. W innych dawnych zapiskach w postaciach: Skothnyky (1470), Skothniki (1544), Skotniki  (1757). Nazwa wsi pochodząca od określenia „skotnik” oznaczającego wypasacza bydła.

  Wieś przez wieki należała do parafii pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu,  po wybudowaniu kościoła, od 1921 roku, do własnej parafii pw. Matki Bożej Różańcowej  w Skotnikach. Na pieczęci z drugiej połowy XIX wieku godło z przedstawieniem trudnego  do identyfikacji zwierzęcia w koronie (może nawiązanie do dawnego wypasu na terenach wsi  królewskiego bydła).  Skotniki uzyskały lokację na prawie niemieckim przed 1397 rokiem, za czasów króla Władysława  Jagiełły. Wytyczono wówczas centrum w rejonie dzisiejszej ulicy Skotnickiej oraz dokonano  łanowego rozłogu pól. W połowie XIX wieku odnotowywano nazwy pól i rejonów:  Północna, Wschodnia, Południowa, Zachodnia, w centrum wsi: Nawsie i Młynarski.

  Historycznie wieś była własnością królewską, wielkorządową. Pierwotnie stanowiła książęcą  osadę służebną, której mieszkańcy zajmowali się wypasem bydła należącego do  panującego, następnie  była wsią królewską, w połowie XVI wieku przeszła na własność wielkorządców  krakowskich.  Od 1772 roku należała do prywatnych właścicieli. W drugiej połowie XIX wieku wybudowano  forty Skotniki i Winnica. W latach 20. XX wieku uruchomiono Skotnicką Fabrykę Gipsu.

  Przed rozbiorami gromada Skotniki należała do sięgającego na północ po Wisłę powiatu  szczyrzyckiego, po roku 1772 znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule wielickim, od  1782 roku w cyrkule myślenickim. W okresie Księstwa Warszawskiego wieś miała odrębny  status gromadzki w ramach departamentu i powiatu krakowskiego. W 1815 roku Skotniki  powróciły jako gromada (od 1856 roku gmina) pod zabór austriacki, do cyrkułu myślenickiego,  w 1819 roku przekształconego w cyrkuł wadowicki. W okresie autonomii galicyjskiej,  od 1866 roku, wieś mająca status gminy jednostkowej należała do powiatu wielickiego, od  1896 roku do powiatu podgórskiego – stan ten przetrwał do czasów II Rzeczypospolitej,  do roku 1923, kiedy to Skotniki objęte zostały powiatem krakowskim. W 1934 roku gminę  Skotniki przekształcono w gromadę w ramach wielowioskowej gminy zbiorczej Tyniec.

  W roku 1941 znajdujące się w okupacyjnym departamencie i powiecie krakowskim Generalnego  Gubernatorstwa Skotniki (liczące wówczas 8,81 km² i 1825 mieszkańców) włączone  zostały do granic Krakowa, do jego X obwodu administracyjnego, jako XXVII dzielnica  katastralna  miasta.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej VIII Dębniki.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Skotniki wieś, powiat wielicki, parafia rzymsko-katolicka w Tyńcu, urząd pocztowy w Skawinie  (o 6,1 km). Leży na pagórku wzniesionym 261 m npm., przy drodze ze Skawiny do  Podgórza. Wzgórze to otaczają od północy, zachodu i południa podmokłe łąki. Zabudowana  w ulicę ciągnącą się z północy ku południowi, liczy 222 domów i 1205 mieszkańców  (591 mężczyzn, 614 kobiet), 1182 rzymsko-katolickich i 22 izraelitów. We wsi szkoła  ludowa. W połowie XV wieku była wsią królewską na 30 łanach km, miała karczmę  z rolą i młyn z rolą, a dziesięciny ceniono na 20 grzywien. W 1581 roku było 13 łanów  kmiecych, 3 komorników z bydłem i 7 komorników bez bydła.

Dokument wydany w 1397 roku w Kaliszu, mocą którego królowa Jadwiga nadała swojemu kucharzowi Dominikowi jeden łan z placem i przyległościami we wsi Skotniki – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki” (Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn.
Dokument wydany w 1397 roku w Kaliszu, mocą którego królowa Jadwiga nadała swojemu kucharzowi Dominikowi jeden łan z placem i przyległościami we wsi Skotniki – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki” (Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn.
Dokument wystawiony w 1544 roku w Warszawie, w którym król Zygmunt [Stary] przyjął i zatwierdził przedstawione przez Seweryna Bonera
z Balic, kasztelana bieckiego, żupnika, burgrabiego i wielkorządcę krakowskiego, rachunki za lata 1540–1542 dotyczące dochodów i rozchodów
przedsiębiorstw, instytucji i majątków, którymi zarządzał, a wśród nich miast i wsi: Czchów, Słomniki, Tymbark, Rakowice, Pierzchowiec,
Grzechinia, Dębniki, Skotniki, Płaszów, Czernichów, Przeginia, Kopitówka i Brzezinka – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki”
(Biblioteka Naukowa PAU/PAN w Krakowie, sygn. perg. 138)
Dokument wystawiony w 1544 roku w Warszawie, w którym król Zygmunt [Stary] przyjął i zatwierdził przedstawione przez Seweryna Bonera z Balic, kasztelana bieckiego, żupnika, burgrabiego i wielkorządcę krakowskiego, rachunki za lata 1540–1542 dotyczące dochodów i rozchodów przedsiębiorstw, instytucji i majątków, którymi zarządzał, a wśród nich miast i wsi: Czchów, Słomniki, Tymbark, Rakowice, Pierzchowiec, Grzechinia, Dębniki, Skotniki, Płaszów, Czernichów, Przeginia, Kopitówka i Brzezinka – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki” (Biblioteka Naukowa PAU/PAN w Krakowie, sygn. perg. 138)
Strony verso i recto dokumentu wystawionego w 1757 roku w Krakowie, mocą którego król August [Sas] pozwolił pisarzowi
wielkorządowemu zamku krakowskiego Stanisławowi Rysiewiczowi i jego żonie Klarze ustąpić przysługujące im prawo na
puste grunty zwane Karczma albo Koczwarówka we wsi Skotniki na rzecz Błażeja i Elżbiety Gargulowskich, małżonków,
którzy wraz z synem Stanisławem będą mogli dzierżyć je dożywotnio – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki”
(Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. perg. BO nr 383)
Strony verso i recto dokumentu wystawionego w 1757 roku w Krakowie, mocą którego król August [Sas] pozwolił pisarzowi wielkorządowemu zamku krakowskiego Stanisławowi Rysiewiczowi i jego żonie Klarze ustąpić przysługujące im prawo na puste grunty zwane Karczma albo Koczwarówka we wsi Skotniki na rzecz Błażeja i Elżbiety Gargulowskich, małżonków, którzy wraz z synem Stanisławem będą mogli dzierżyć je dożywotnio – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Skotniki” (Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. perg. BO nr 383)
(1862)
Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat
1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci
dominium skotnickiego z 1845 roku
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/198/11, nlb.;
sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum
Opactwa Benedyktynów w Tyńcu,
sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1862) Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat 1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci dominium skotnickiego z 1845 roku (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/198/11, nlb.; sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1907)
Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat
1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci
dominium skotnickiego z 1845 roku
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/198/11, nlb.;
sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum
Opactwa Benedyktynów w Tyńcu,
sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1907) Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat 1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci dominium skotnickiego z 1845 roku (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/198/11, nlb.; sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1939)
Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat
1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci
dominium skotnickiego z 1845 roku
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/198/11, nlb.;
sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum
Opactwa Benedyktynów w Tyńcu,
sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1939) Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat 1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci dominium skotnickiego z 1845 roku (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/198/11, nlb.; sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1845)
Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat
1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci
dominium skotnickiego z 1845 roku
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/198/11, nlb.;
sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum
Opactwa Benedyktynów w Tyńcu,
sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
(1845) Odciski pieczęci urzędowych Skotnik z lat 1862, 1907 i 1939 oraz odcisk pieczęci dominium skotnickiego z 1845 roku (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/198/11, nlb.; sygn. 29/206/327, nlb.; Archiwum Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, sygn. 5/1/4/7; sygn. 5/2/6/1)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska