Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Krzesławice

Zobacz również

Dawna wieś po lewej stronie Wisły, obecnie w północno-wschodniej części miasta  Krakowa, około 9 km od jego centrum, nad rzeką Dłubnią, sąsiadująca z Zesławicami,  Grębałowem, Luboczą, Mogiłą i Bieńczycami.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1198 roku, nazwa wsi odnotowana w brzmieniu  Gorezlauice. W innych dawnych zapiskach: Caslauic (1228), Creszlawici (1288), Krzeczlauice (1354),  Crzeczslawicze (1465), Krzeslawicze (1470). Nazwa wsi wywodzi się od nazwy osobowej „Krzesław”.    Wieś należała do parafii pw. św. Wincentego w Pleszowie. W godle umieszczonym na  pieczęci z pierwszej połowy XIX wieku przedstawienie włościanina z cepem.

  Nieznana z daty lokacja wsi na prawie niemieckim wytyczyła jej centrum w rejonie dzisiejszej  ulicy Wańkowicza, dokonano też wówczas łanowego rozłogu pól. W XV wieku wzmiankowano  na terenie Krzesławic dwór nad Dłubnią i karczmę przy gościńcu. W XIX wieku odnotowywano  nazwy pól i rejonów wsi: Podługnie, Prasow, Łysa Góra, Zagórze, Podedworze.

  Historycznie wieś była własnością mieszaną. Przed 1228 rokiem znajdowała się w rękach rycerza  Budziwoja (lub Bożywoja), który podarował ją klasztorowi Bożogrobców w Miechowie, na  przełomie wieków XIII i XIV oddana w zastaw mieszczanom krakowskim Jaśkowi i Walterowi, po  buncie wójta Alberta w 1312 roku przejęta przez Władysława Łokietka, który przywrócił jej własność  miechowskim bożogrobcom. W 1360 roku odnotowana jako uposażenie szpitala św. Jadwigi  na Stradomiu, następnie ponownie powróciła do bożogrobców. W drugiej połowie XVIII wieku  Krzesławice należały do Akademii Krakowskiej, w 1788 roku zakupił je Hugo  Kołłątaj, który  utworzył tam kompanię solną. W 1822 roku wieś znajdowała się w rękach Kirchmayerów – Jan  Kanty Kirchmayer wzniósł w niej w 1826 roku nowy dwór, który przetrwał do naszych czasów.  W 1876 roku dwór ten z majątkiem zakupił Jan Matejko, przebudował go i urządził tam pracownię,  w której powstało wiele dzieł (w tle obrazu Rzeczypospolita Babińska widoczny jest  ogród  dworski w Krzesławicach, do obrazu Kościuszko pod Racławicami pozowali krzesławiccy chłopi).

  Przed trzecim rozbiorem gromada Krzesławice należała do powiatu krakowskiego, po  roku 1795 znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule krakowskim. W 1815 roku wieś  weszła w granice Rzeczypospolitej Krakowskiej jako gromada w składzie gminy obwodowej  Kościelniki, od roku 1838 dystryktu Mogiła. W roku 1846 wieś powróciła jako gromada (od  1856 roku gmina) pod zabór austriacki. W latach 1866–1933 wieś miała status gminy  jednostkowej  w ramach powiatu krakowskiego. W roku 1934 dotychczasowa gmina Krzesławice  przekształcona została w gromadę Krzesławice w ramach gminy zbiorczej Mogiła. W  takiej  pozycji ustrojowej wieś pozostawała w latach 1939–1945 w okupacyjnym departamencie  i powiecie krakowskim Generalnego Gubernatorstwa.

  W roku 1951 znajdująca się nadal w gminie Mogiła powiatu krakowskiego gromada  Krzesławice włączona została do granic Krakowa jako LVIII dzielnica katastralna położona  w nowo utworzonej dzielnicy administracyjnej Nowa Huta.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej XVII Wzgórza  Krzesławickie.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Krzesławice, wieś, na lewym brzegu potoku Dłubni, po północnej stronie gościńca Kraków–  –Cło. W roku 1869 mieszkańców było 468 (235 mężczyzn, 233 kobiety). Zabudowań  wiejskich 55, dworskich 7, razem 62 (1860 rok). Była to własność probostwa miechowskiego  już w roku 1402. W roku 1677 z powodu szkód wyrządzonych przez Dłubnię w polach tej  wsi, klasztor mogilski, wynagradzając je, odstąpił temu probostwu łąkę Blecharkę.                                            

Dokument wydany w 1228 roku w Rzymie, mocą którego papież Grzegorz IX polecił opatowi w Jędrzejowie i Tomaszowi,
kanonikowi wrocławskiemu, rozsądzić spór między proboszczem kościoła w Miechowie a klasztorem Cystersów w Mogile
o wieś Krzesławice nad Dłubnią, którą klasztor mogilski zabrał – oraz zbliżenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice”
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. ZR Perg. 2)
Dokument wydany w 1228 roku w Rzymie, mocą którego papież Grzegorz IX polecił opatowi w Jędrzejowie i Tomaszowi, kanonikowi wrocławskiemu, rozsądzić spór między proboszczem kościoła w Miechowie a klasztorem Cystersów w Mogile o wieś Krzesławice nad Dłubnią, którą klasztor mogilski zabrał – oraz zbliżenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice” (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. ZR Perg. 2)
Dokument wydany w 1325 roku w Wiślicy, mocą którego król Władysław [Łokietek] nadał klasztorowi
Bożogrobców miechowskich wieś Krzesławice nad rzeką Dłubnią, odebraną za popełnioną zdradę Jaśkowi wójtowi
oraz Walterowi, mieszczanom krakowskim, w zamian za wieś tegoż klasztoru Solec w ziemi sandomierskiej
i przeniósł Krzesławice z prawa polskiego na niemieckie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice”
(Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, sygn. rkps VI 96)
Dokument wydany w 1325 roku w Wiślicy, mocą którego król Władysław [Łokietek] nadał klasztorowi Bożogrobców miechowskich wieś Krzesławice nad rzeką Dłubnią, odebraną za popełnioną zdradę Jaśkowi wójtowi oraz Walterowi, mieszczanom krakowskim, w zamian za wieś tegoż klasztoru Solec w ziemi sandomierskiej i przeniósł Krzesławice z prawa polskiego na niemieckie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice” (Biblioteka Książąt Czartoryskich w Krakowie, sygn. rkps VI 96)
Dokument wydany w 1467 roku w Miechowie, mocą którego proboszcz Mikołaj i konwent miechowski przekazali Hińczy z Rogowa,
kasztelanowi sandomierskiemu, wieś klasztorną Krzesławice w powiecie krakowskim w zamian za pomoc okazaną przy wykupieniu
czynszu płaconego wikariuszom katedry krakowskiej ze wsi Targowica – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice”
(Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, sygn. perg. 2611)
Dokument wydany w 1467 roku w Miechowie, mocą którego proboszcz Mikołaj i konwent miechowski przekazali Hińczy z Rogowa, kasztelanowi sandomierskiemu, wieś klasztorną Krzesławice w powiecie krakowskim w zamian za pomoc okazaną przy wykupieniu czynszu płaconego wikariuszom katedry krakowskiej ze wsi Targowica – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Krzesławice” (Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, sygn. perg. 2611)
(1830)
Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic
z lat 1830, 1867, 1925 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/455/308, nlb.;
sygn. WMK XIV-80, s. 2078;
sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1830) Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic z lat 1830, 1867, 1925 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/455/308, nlb.; sygn. WMK XIV-80, s. 2078; sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1867)
Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic
z lat 1830, 1867, 1925 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/455/308, nlb.;
sygn. WMK XIV-80, s. 2078;
sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1867) Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic z lat 1830, 1867, 1925 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/455/308, nlb.; sygn. WMK XIV-80, s. 2078; sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1925)
Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic
z lat 1830, 1867, 1925 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/455/308, nlb.;
sygn. WMK XIV-80, s. 2078;
sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1925) Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic z lat 1830, 1867, 1925 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/455/308, nlb.; sygn. WMK XIV-80, s. 2078; sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1946)
Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic
z lat 1830, 1867, 1925 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/455/308, nlb.;
sygn. WMK XIV-80, s. 2078;
sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
(1946) Odciski pieczęci urzędowych Krzesławic z lat 1830, 1867, 1925 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/455/308, nlb.; sygn. WMK XIV-80, s. 2078; sygn. PUZKr 51, nlb.; sygn. 29/1080/11, s. 83)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska