Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Wolica

Zobacz również

Dawna wieś po lewej stronie Wisły, obecnie we wschodniej części miasta Krakowa,  około 19 km od jego centrum, w starorzeczu Wisły, sąsiadująca z Wyciążem wraz  z Przylaskiem Wyciąskim i Kościelnikami oraz z leżącymi do dziś poza granicą  Krakowa Pobiednikiem Małym (tą linią przebiegała granica między Galicją a Królestwem  Polskim – kongresowym) i dalej przez Wisłę także ze znajdującymi się do dziś poza granicą  miasta Niepołomicami. Przy Wolicy ukształtowały się przysiółki: Las Kościelnicki i Rogów.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1389 roku, nazwa wsi odnotowana  w brzmieniu Vola. W innych dawnych zapiskach: Wola Stanisławsca (1398), Wolica Strasonysz  (XV wiek), Wolycza (1470). Nazwa wsi kulturowa, wywodząca się od słów „wola”, „wolnica”  oznaczajacych czasowe zwolnienie osadników od ciężarów pańszczyźnianych.

  Wieś podległa parafii pw. św. Wojciecha w Pobiedniku, od rozbiorów parafii pw. Wszystkich Świętych w Górce Kościelnickiej.

  W wyniku nieznanej z daty lokacji Wolicy na prawie niemieckim wytyczono centrum wsi  w rejonie dzisiejszego placu Turzymy oraz przyjęto niwowy rozłóg pól. W Lesie Kościelnickim  zlokalizowany był folwark, w Rogowie działał przewóz przez Wisłę i obserwatorium celne  podległe komorze celnej w Wawrzeńczycach. W XIX wieku odnotowywano nazwy niw:  Niwa Wolica, Niwa Piaski, Niwa Błonie, Niwa Pańskie.

  Historycznie wieś była własnością szlachecko-magnacką. Pod koniec XIV i w XV wieku należała  do Białaczowskich (od ich przydomka „Strasz” nazwa Wolica Strasonysz). W 1489 roku nabył  ją Krzesław z Kurozwęk, skupiając w tak zwanym kluczu kościelnickim własność między innymi  Kościelnik, Górki Kościelnickiej, Wolicy, Cła, Stanisławic. Klucz ten mieli w rękach w drugiej połowie  XVI wieku Wodzisławscy, w XVII wieku Lubomirscy, od 1712 roku Morsztynowie, w latach  1773–1945 Wodziccy. Po II wojnie światowej majątek został znacjonalizowany.

  Przed rozbiorami gromada Wolica należała do powiatu proszowickiego, po roku 1795  znalazła się  jako gmina w austriackim cyrkule krakowskim. Po epizodzie przynależności do Księstwa Warszawskiego,  od 1815 roku, w Rzeczypospolitej Krakowskiej jako gromada w gminie okręgowej Kościelniki,  od 1838 roku w dystrykcie Mogiła. W roku 1846 wieś powróciła jako gromada (od 1856 roku  gmina) pod zabór austriacki. Od 1866 roku miała status gminy jednostkowej, należała  do powiatu  krakowskiego – stan ten przetrwał do czasów II Rzeczypospolitej, do roku 1933. W 1934 roku wieś  przemianowana została na gromadę i włączona w skład gminy zbiorczej Ruszcza. Nie uległo to zmianie  (także w okresie okupacji niemieckiej) do roku 1954, kiedy to Wolicę objęto wielowioskową gromadą  Wyciąże, nadając jej status wsi (od 1958 roku stanowiącej sołectwo), w powiecie proszowickim,  od 1956 roku ponownie krakowskim – co obowiązywało do 1972 roku.

  W roku 1973 wieś wyłączona została ze struktury ustrojowej powiatu krakowskiego  i włączona do granic miasta Krakowa, do dzielnicy administracyjnej Nowa Huta.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej XVIII Nowa Huta.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Wolica z Lasem Kościelnickim i Rogowem, wieś nad potokiem Kościelnickim, na granicy  królestwa polskiego. Wólka Las Kościelnicki jest położona ku południowi, a Rogów na  brzegu Wisły. W ogóle liczy wieś 58 domów i 295 mieszkańców, obszar tabularny [dworski]  z osadami: Pomykana i Browarek 4 domy, 36 mieszkańców (13 izraelitów). W roku  1581 należała wieś do parafii w Pobiedniku; była dziedzictwem Wodzisławskiego, który  płacił od 4 łanów kmiecych i 2 komorników z bydłem. Rogów, wólka należąca do Wolicy,  na lewym brzegu Wisły, na granicy od królestwa polskiego, 4 domy, 21 mieszkańców.

Z zespołu ksiąg gruntowych miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie pismo urzędu gminy
Wolica z 1874 roku do tegoż sądu informujące o przygotowaniu locum na kancelarię sądową w związku z zakładaniem ksiąg
hipotecznych („poprzedniczek” dzisiejszych ksiąg wieczystych); gmina informowała także, iż nie może zapewnić obsługi ze strony
pisarza, ponieważ sama korzysta z usług pisarza z Niepołomic, który tylko w języku polskim pisać umie
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/465/1287, nlb.)
Z zespołu ksiąg gruntowych miasta Krakowa i dóbr tabularnych z obszaru Sądu Okręgowego w Krakowie pismo urzędu gminy Wolica z 1874 roku do tegoż sądu informujące o przygotowaniu locum na kancelarię sądową w związku z zakładaniem ksiąg hipotecznych („poprzedniczek” dzisiejszych ksiąg wieczystych); gmina informowała także, iż nie może zapewnić obsługi ze strony pisarza, ponieważ sama korzysta z usług pisarza z Niepołomic, który tylko w języku polskim pisać umie (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/465/1287, nlb.)
Z akt Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Wyciążu fragment protokołu
zebrania wiejskiego przeprowadzonego w 1962 roku we wsi Wolica
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1112/125, nlb.)
Z akt Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Wyciążu fragment protokołu zebrania wiejskiego przeprowadzonego w 1962 roku we wsi Wolica (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1112/125, nlb.)
(1861)
Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat
1861, 1926 i 1938
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/456/210, nlb.;
sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
(1861) Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat 1861, 1926 i 1938 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/456/210, nlb.; sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
(1926)
Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat
1861, 1926 i 1938
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/456/210, nlb.;
sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
(1926) Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat 1861, 1926 i 1938 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/456/210, nlb.; sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
(1938)
Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat
1861, 1926 i 1938
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. 29/456/210, nlb.;
sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
(1938) Odciski pieczęci urzędowych Wolicy z lat 1861, 1926 i 1938 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/456/210, nlb.; sygn. 29/286/61, nlb.; sygn. 29/1023/31, nlb.)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska