Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Tyniec

Zobacz również

Dawna wieś po prawej stronie Wisły, obecnie w południowo-zachodniej części miasta  Krakowa,  około 12 km od jego centrum, w rejonie przełomu Wisły – Bramy Tynieckiej, przy  starym szlaku handlowym do Oświęcimia (dzisiejsze ulice Bolesława Śmiałego i Bogucianka),  sąsiadująca z Kostrzem i Skotnikami (w obu przypadkach od 1941 roku z Krakowem),  z Sidziną,  a także z leżącymi do dziś poza granicą Krakowa Samborkiem oraz przez Wisłę ze Ściejowicami  i Piekarami. Przy wsi ukształtowały się przysiółki: Kąty Tynieckie i Podgórki Tynieckie.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1165 roku, nazwa wsi odnotowana w brzmieniu  Thinciensem villam. W innych dawnych zapiskach: Tinetiae (1274), Thynyecz (1470), Tyniec  (1585). Nazwa wsi kulturowa, pochodząca od słowa „tyn” oznaczającego mur.

  Wieś miała własną parafię pw. św. Andrzeja w Tyńcu, od 1835 roku podległa parafii utworzonej  przy poklasztornym kościele pw. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Tyńcu. W godle na pieczęciach  z XIX wieku i z czasów II Rzeczypospolitej przedstawienie frontonu kościoła tynieckiego.

  Tyniec przeniesiony został z prawa polskiego na prawo niemieckie prawdopodobnie na  podstawie zezwolenia udzielonego w 1288 roku przez Leszka Czarnego; w 1367 roku  Kazimierz  Wielki przywilej lokacyjny potwierdził lub nadał ponownie. Wytyczono wówczas centrum  w rejonie dzisiejszej ulicy Bogucianka oraz przyjęto niwowy rozłóg pól. W XIX wieku  odnotowywano nazwy pól i rejonów: Pod Winnicą, Zabiedzinie, Zagórze, Grodzisko oraz  terenów zalesionych: Grodzisko, Na Pagórki, Ostra Góra.

  Historycznie wieś była własnością duchowną, przez wieki należała do opactwa benedyktynów  w Tyńcu. Sekularyzowana w 1782 roku przeszła na rzecz Funduszu Rolnego.

  Przed rozbiorami gromada Tyniec należała do powiatu szczyrzyckiego, po roku 1772 znalazła  się jako gmina w austriackim cyrkule wielickim, od 1782 roku w cyrkule myślenickim.  Od 1815 roku jako gromada (od 1856 roku gmina) nadal w cyrkule myślenickim, w 1819 roku  przemianowanym na wadowicki. W czasach autonomii galicyjskiej, od 1866 roku, wieś miała  status gminy jednostkowej, należała do powiatu wielickiego, od 1896 roku do powiatu podgórskiego  – stan ten przetrwał do czasów II Rzeczypospolitej, do roku 1923, kiedy to Tyniec  objęty został powiatem krakowskim. W 1934 roku wieś przemianowano na gromadę  i włączono w skład gminy zbiorczej Skawina; stan ten przetrwał czasy okupacji niemieckiej  i początków Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Od roku 1954 Tyniec objęto wielowioskową  gromadą Tyniec, nadając mu status wsi (od 1958 roku stanowiącej sołectwo). W roku 1960  zlikwidowano gromadę Tyniec, a wieś Tyniec wcielona została do gromady Skawina – co obowiązywało  do 1972 roku.

  W roku 1973 wieś Tyniec wyłączona została ze struktury ustrojowej powiatu krakowskiego  i włączona do granic miasta Krakowa, do dzielnicy administracyjnej Podgórze.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej VIII Dębniki.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Tyniec, wieś, grodzisko i ruiny opactwa benedyktynów, leży na prawym brzegu Wisły. Płaskowzgórze  stromo sterczące (od 40 do 70 m) nad okolicznemi nizinami, zasłonięte przez  dość szerokie rzeki, ze wschodu przez błotne niziny, pokryte lasami, stanowiło naturalną  cytadelę Krakowa, Rozległa, błotnista równina od strony wschodu dostarczała obfitej  paszy  dla koni i bydła załogi. Wieś powstała dopiero za gospodarstwa klasztornego. Obecnie ma  ona szkołę początkową, 216 domów, 1204 mieszkańców (37 żydów). Śród ludu rozwinął  się zdawna wyrób czapek wełnianych na drutach.

Pochodzące z dokumentu wystawionego w 1497 roku odciski w wosku pieczęci: opata tynieckiego – w polu pieczętnym
postać opata w infule z pastorałem i tarczą, oraz klasztoru tynieckiego – w polu pieczętnym postacie św. św. Piotra i Pawła
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 266)
Pochodzące z dokumentu wystawionego w 1497 roku odciski w wosku pieczęci: opata tynieckiego – w polu pieczętnym postać opata w infule z pastorałem i tarczą, oraz klasztoru tynieckiego – w polu pieczętnym postacie św. św. Piotra i Pawła (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 266)
Odcisk pieczęci konwentu św. Benedykta w Tyńcu; w polu pieczętnym wizerunek postaci
św. św. Piotra i Pawła wspierających tarczę z herbem opactwa – skrzyżowanymi kluczami, w otoku napis:
SIGILLVM CONVENTUS THINICIENSIS
(Archiwum Narodowe w Krakowie, 29/1597/79)
Odcisk pieczęci konwentu św. Benedykta w Tyńcu; w polu pieczętnym wizerunek postaci św. św. Piotra i Pawła wspierających tarczę z herbem opactwa – skrzyżowanymi kluczami, w otoku napis: SIGILLVM CONVENTUS THINICIENSIS (Archiwum Narodowe w Krakowie, 29/1597/79)
Pochodzące z dokumentu wystawionego w 1274 roku w Tyńcu pieczęcie wyciśnięte
w białym wosku: kapituły klasztornej benedyktynów w Tyńcu, na której w polu
pieczętnym postać św. Piotra trzymającego miecz, w otoku napis: S[IGILLUM]
CAPITVLI S(AN)C(T)I PETRI DE TINCIA, oraz opata klasztoru tynieckiego,
z wizerunkiem w polu pieczętnym postaci opata w infule trzymającego pastorał i książkę,
z napisem w otoku: S(IGILLUM) ABBAS SANCTI PETRI DE TINCIA
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 1)
Pochodzące z dokumentu wystawionego w 1274 roku w Tyńcu pieczęcie wyciśnięte w białym wosku: kapituły klasztornej benedyktynów w Tyńcu, na której w polu pieczętnym postać św. Piotra trzymającego miecz, w otoku napis: S[IGILLUM] CAPITVLI S(AN)C(T)I PETRI DE TINCIA, oraz opata klasztoru tynieckiego, z wizerunkiem w polu pieczętnym postaci opata w infule trzymającego pastorał i książkę, z napisem w otoku: S(IGILLUM) ABBAS SANCTI PETRI DE TINCIA (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 1)
Odcisk w czerwonym wosku pieczęci Mścisława, opata klasztoru
Benedyktynów w Tyńcu; w polu pieczętnym postać opata w infule,
trzymającego w prawej ręce pastorał, w lewej tarczę, na której są dwa
skrzyżowane klucze i miecz; w otoku napis:
S[IGILLUM] MSCISLAI ABBATIS
TINCENSIS OR[DINIS] S(ANCTI) BENE[DICTI]
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1597/84)
Odcisk w czerwonym wosku pieczęci Mścisława, opata klasztoru Benedyktynów w Tyńcu; w polu pieczętnym postać opata w infule, trzymającego w prawej ręce pastorał, w lewej tarczę, na której są dwa skrzyżowane klucze i miecz; w otoku napis: S[IGILLUM] MSCISLAI ABBATIS TINCENSIS OR[DINIS] S(ANCTI) BENE[DICTI] (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1597/84)
Z kopiarza dokumentów opactwa tynieckiego strona tytułowa tomu obejmującego wpisy dokumentów datowanych
od roku 1362 oraz pierwsza strona wpisu przywołującego dokument z 1585 roku, mocą którego nadano Stanisławowi
Januszowskiemu, serwitorowi opactwa, grunt w Tyńcu zwany Siedliskiem jednak bez prawa do zagrody
(Biblioteka Jagiellońska, rkps 6209 III, s. 2, 30)
Z kopiarza dokumentów opactwa tynieckiego strona tytułowa tomu obejmującego wpisy dokumentów datowanych od roku 1362 oraz pierwsza strona wpisu przywołującego dokument z 1585 roku, mocą którego nadano Stanisławowi Januszowskiemu, serwitorowi opactwa, grunt w Tyńcu zwany Siedliskiem jednak bez prawa do zagrody (Biblioteka Jagiellońska, rkps 6209 III, s. 2, 30)
Z kopiarza dokumentów opactwa tynieckiego strona tytułowa tomu obejmującego wpisy dokumentów
datowanych od roku 1596 oraz pierwsza strona wpisu przywołującego dokument z 1615 roku,
mocą którego Stanisław Sułowski otrzymał przywilej na młyn w Tyńcu
(Biblioteka Jagiellońska, rkps 5280 III, s. 19, 20)
Z kopiarza dokumentów opactwa tynieckiego strona tytułowa tomu obejmującego wpisy dokumentów datowanych od roku 1596 oraz pierwsza strona wpisu przywołującego dokument z 1615 roku, mocą którego Stanisław Sułowski otrzymał przywilej na młyn w Tyńcu (Biblioteka Jagiellońska, rkps 5280 III, s. 19, 20)
(1820)
Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat
1820, 1847, 1927 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1,
sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 563a, nlb.;
sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1820) Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat 1820, 1847, 1927 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1, sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 563a, nlb.; sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1847)
Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat
1820, 1847, 1927 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1,
sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 563a, nlb.;
sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1847) Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat 1820, 1847, 1927 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1, sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 563a, nlb.; sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1927)
Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat
1820, 1847, 1927 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1,
sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 563a, nlb.;
sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1927) Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat 1820, 1847, 1927 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1, sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 563a, nlb.; sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1949)
Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat
1820, 1847, 1927 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1,
sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 563a, nlb.;
sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
(1949) Odciski pieczęci urzędowych Tyńca z lat 1820, 1847, 1927 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 20, opis 1, sprawa 264; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 563a, nlb.; sygn. PUZKr 59, nlb.; sygn. Gm. Skw. 23, s. 495)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska