Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Rajsko

Zobacz również

Dawna wieś po prawej stronie Wisły, obecnie w południowej części miasta Krakowa,  około 10 km od jego centrum, przy starym trakcie solnym z Wieliczki na Śląsk (dzisiejsza  ulica Kuryłowicza), sąsiadująca z Kurdwanowem i Piaskami Wielkimi (w obu  przypadkach od 1941 roku z Krakowem), z Kosocicami i Soboniowicami, z leżącymi do dziś  poza granicą Krakowa Golkowicami, dalej ze Zbydniowicami, Wróblowicami i Swoszowicami.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1390 roku, nazwa wsi odnotowana w  brzmieniu  Raysko. W innych dawnych zapiskach: Raysko (1470), Raisko (1581), Raysko (1849), Rajsko  (1896). Nazwa wsi wywodzi się prawdopodobnie od nazwy osobowej „Raj” („Ray”).

  Wieś podległa parafii pw. św. Marii Magdaleny w Kosocicach. W godle na pieczęciach  używanych równolegle w latach 20. XX wieku, w okresie II Rzeczypospolitej, skrzyżowane  narzędzia pracy (topór, nóż) oraz orzeł nawiązujący do godła państwowego.

  Po nieznanej z daty lokacji wsi na prawie niemieckim wytyczono jej centrum w rejonie  dzisiejszej ulicy Kuryłowicza. W drugiej połowie XV wieku we wsi znajdował się folwark  zlokalizowany w rejonie obecnej ulicy Tuchowskiej; w jego miejscu na początku XIX wieku  założono zespół dworski. W XIX wieku odnotowywano nazwy pól i rejonów wsi: Wymysłów,  Leszcze, Karczmarskie, Młyński Potok, Podniebyta, Ugorek.

  Historycznie wieś była własnością szlachecką, znajdowała się w rękach wielu rodzin,  wśród nich pod koniec XVI wieku byli Stokowscy, w pierwszej połowie XIX wieku Starowiejscy  i Ettingerowie. W latach 1581 i 1680 wzmiankowana była na terenie Rajska huta siarczana  – przy granicy ze Swoszowicami zachowały się hałdy. W latach 1884–1885 wzniesiono  w ramach Twierdzy Kraków fort artyleryjski Rajsko z zespołem szańców i baterii.

  Przed rozbiorami gromada Rajsko należała do powiatu szczyrzyckiego, po roku 1772  znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule wielickim, od 1782 roku w cyrkule bocheńskim. Po epizodycznej przynależności do dystryktu i powiatu krakowskiego w ramach Księstwa  Warszawskiego, od 1815 roku Rajsko jako gromada (od 1856 roku gmina) nadal znajdowało  się w cyrkule bocheńskim. W czasach autonomii galicyjskiej, od 1866 roku, wieś miała  status  gminy jednostkowej, należała do powiatu wielickiego, od 1896 roku do powiatu podgórskiego  – stan ten przetrwał do czasów II Rzeczypospolitej, do roku 1923, kiedy to Rajsko objęte  zostało powiatem krakowskim. W 1934 roku wieś przemianowano na gromadę i włączono  w skład wielowioskowej gminy zbiorczej Piaski Wielkie. Przynależność ta uległa zmianie  w 1941 roku – gromada Rajsko weszła w skład gminy zbiorczej Swoszowice. W wyniku reformy  likwidującej dotychczasowe gminy i gromady od roku 1954 Rajsko objęto wielowioskową  gromadą Rajsko, nadając mu status wsi (od 1958 roku stanowiącej sołectwo) – co obowiązywało  do 1972 roku.

  W roku 1973 wieś Rajsko wyłączona została ze struktury ustrojowej powiatu krakowskiego  i włączona do granic miasta Krakowa, do dzielnicy administracyjnej Podgórze.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej X Swoszowice.

 

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Rajsko, wieś, leży w okolicy pagórkowatej, przy drodze z Wieliczki do Borka  Falęckiego.  Liczy 84 domów i 562 mieszkańców; 556 rzymsko-katolickich i 6 izraelitów. Za Długosza  był tu łan kmiecy, karczma z rolą i predium [folwark], które kmiecie i karczmarz uprawiali.  W 1581 roku należała do Sthokowskich, składała się z 2 łanów kmiecych, 5 zagród bez roli,  7 komorników bez bydła, 1 łanu roli i huty siarczanej, przy której było 1 koło, 1 towarzysz.

Z operatu pomiarowego do katastru gruntowego fragment sporządzonego w 1848 roku protokołu ustalenia granic między
Rajskiem, Wróblowicami, Swoszowicami i Kurdwanowem – podpisy i pieczęcie reprezentantów dominiów i gromad
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22–23)
Z operatu pomiarowego do katastru gruntowego fragment sporządzonego w 1848 roku protokołu ustalenia granic między Rajskiem, Wróblowicami, Swoszowicami i Kurdwanowem – podpisy i pieczęcie reprezentantów dominiów i gromad (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22–23)
(1847)
Odciski pieczęci urzędowych Rajska
z lat 1847, 1925, 1927 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. K. Krak. op. 147, s. 22;
sygn. PUZKr 57, nlb.;
sygn. UW II 392, s. 279)
(1847) Odciski pieczęci urzędowych Rajska z lat 1847, 1925, 1927 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22; sygn. PUZKr 57, nlb.; sygn. UW II 392, s. 279)
(1925)
Odciski pieczęci urzędowych Rajska
z lat 1847, 1925, 1927 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. K. Krak. op. 147, s. 22;
sygn. PUZKr 57, nlb.;
sygn. UW II 392, s. 279)
(1925) Odciski pieczęci urzędowych Rajska z lat 1847, 1925, 1927 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22; sygn. PUZKr 57, nlb.; sygn. UW II 392, s. 279)
(1927)
Odciski pieczęci urzędowych Rajska
z lat 1847, 1925, 1927 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. K. Krak. op. 147, s. 22;
sygn. PUZKr 57, nlb.;
sygn. UW II 392, s. 279)
(1927) Odciski pieczęci urzędowych Rajska z lat 1847, 1925, 1927 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22; sygn. PUZKr 57, nlb.; sygn. UW II 392, s. 279)
(1946)
Odciski pieczęci urzędowych Rajska
z lat 1847, 1925, 1927 i 1946
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. K. Krak. op. 147, s. 22;
sygn. PUZKr 57, nlb.;
sygn. UW II 392, s. 279)
(1946) Odciski pieczęci urzędowych Rajska z lat 1847, 1925, 1927 i 1946 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. K. Krak. op. 147, s. 22; sygn. PUZKr 57, nlb.; sygn. UW II 392, s. 279)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska