Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Laska prezydialna przewodniczącego rady

  Do sięgającej XIV stulecia tradycji należało wyposażanie staropolskich marszałków wielkich koronnych, sejmowych i sejmikowych oraz trybunalskich w symbol powierzonej im władzy – laskę marszałkowską. Tradycja ta odżyła po odzyskaniu w 1918 r. niepodległości – w Sejmie i Senacie II Rzeczypospolitej marszałkowie dzierżyli insygnium w postaci laski, której uderzeniami o podest prezydialny otwierali i zamykali parlamentarne posiedzenia (w ten sposób uciszali też salę i upominali się o porządek podczas obrad). Tu tkwi geneza pojawienia się w 1928 r. w sali Obrad krakowskiej Rady Miejskiej w Pałacu Wielopolskich laski prezydialnej – znanego nam i dzisiaj insygnium tego organu oraz jego przewodniczącego.

  Ale Kraków znał już wcześniej ten parlamentarny atrybut. W utworzonym w 1815 r. i przetrwałym do roku 1846 Wolnym Mieście Krakowie, zwanym też Rzecząpospolitą Krakowską, najwyższą władzą uchwałodawczą było Zgromadzenie Reprezentantów, działające w latach 1816–1844. Był to odpowiednik rady miejskiej, jednak z szerszą właściwością terytorialną rozciągającą się także na okręg wokół miasta, włączony w organizm państwa-miasta (samo Zgromadzenie było także wyłaniane inaczej i obradowało w innym rytmie: wybory doroczne, obrady zaś raz w roku przez miesiąc). Jednak co do zasady – tak jak w innych okresach rada miejska – instytucja ta była dla Krakowa najwyższym organem władzy uchwałodawczej i reprezentacją mieszkańców. Wybierany co roku na pierwszym posiedzeniu marszałek Zgromadzenia Reprezentantów wyposażony był w związane z funkcją insygnium w postaci laski marszałkowskiej (zob. il. 388).

  Wielki pożar w Pałacu Wielopolskich w maju 1926 r. strawił całą salę Obrad Rady Miejskiej. Remontowano ją i wyposażano od podstaw. Wówczas to powstał podest prezydialny, który jest nam znany do dzisiaj. Tak całą salę, jak i sam podest oddano do użytku w 1928 r. Powstał on w pracowni Stefana Iglickiego, mistrza tapicerskiego,właściciela magazynu mebli i składu tapet, radnego miejskiego w latach 1908–1914, króla kurkowego w 1924 r. Mistrz ten wykonał także laskę przewodniczącego Rady, drewnianą, z mosiężną głowicą w kształcie herbu Krakowa, wkomponowaną w całość podestu (zob. il. 389–390).

  W związku z obchodami jubileuszu 750-lecia Wielkiej Lokacji Krakowa w 2007 r. z inicjatywy Rady Miasta Krakowa sporządzono miniaturową kopię tego insygnium wraz z ozdobnym etui i objaśniającą plakietą (zob. il. 391). Pierwsza kopia znalazła swoje miejsce w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, a kopie kolejne stanowią od tamtego czasu dar wręczany przez przewodniczącego w imieniu Rady przy specjalnych okazjach.

  Końcowe ilustracje przedstawiają laskę przewodniczącego „w działaniu”: podczas inauguracji aktualnie trwającej, VIII kadencji Rady Miasta Krakowa oraz sesji Rady podczas Święta Miasta w 2019 r. (zob. il. 392–393).

LASKA MARSZAŁKA ZGROMADZENIA REPREZENTANTÓW WMK (1816–1844)

(388) Namalowany w 1848 r. obraz olejny pędzla Maksymiliana Cerchy Nadanie konstytucji Wolnemu Miastu Krakowowi (obraz ten przypisywany
jest również Józefowi Brodowskiemu). Przedstawiono posiedzenie Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa (ówczesnego odpowiednika
rady miejskiej) 11 września 1818 r. w sali Collegium Nowodworskiego przy ul. św. Anny 12. Po prawej stronie pod ścianą, na której wiszą portrety
monarchów państw opiekuńczych, stoją rezydenci tych mocarstw: Ignacy Miączyński – Rosji, Ernst Reibnitz – Prus oraz Józef Sweerts-Spork – Austrii.
Wręczaną konstytucję przyjmuje prezes Senatu Rządzącego Stanisław Wodzicki. Przy nim stoi marszałek Zgromadzenia Reprezentantów Wincenty
Łańcucki, scholastyk katedralny, archiprezbiter, senator, dzierżący w prawej dłoni laskę marszałkowską. Czas, miejsce i postaci są prawdziwe, jednak
samo zdarzenie w postaci wręczenia konstytucji jest przedstawione symboliczne, bowiem przekazanie to w rzeczywistości miało tryb nie ceremonialny,
lecz roboczy. Dzień wcześniej nastąpił wybór marszałka Zgromadzenia – wybrany wówczas Wincenty Łańcucki otrzymał z rąk przedstawiciela Senatu
Rządzącego Feliksa Grodzickiego laskę marszałkowską i odpowiedział: wezwany rozkazem waszym wziąłem laskę z Rąk Twoich Szanowny Kollego.
JW. Senatorze Grodzicki, wziąłem jako znak pierwszeństwa w Gronie Osób tylu Zasługami okrytych i tego miejsca ze wszech miar godnych
(„Gazeta Krakowska” 1818, nr 73, s. 863) (MUJ, nr inw. 1773)
(388) Namalowany w 1848 r. obraz olejny pędzla Maksymiliana Cerchy Nadanie konstytucji Wolnemu Miastu Krakowowi (obraz ten przypisywany jest również Józefowi Brodowskiemu). Przedstawiono posiedzenie Zgromadzenia Reprezentantów Wolnego Miasta Krakowa (ówczesnego odpowiednika rady miejskiej) 11 września 1818 r. w sali Collegium Nowodworskiego przy ul. św. Anny 12. Po prawej stronie pod ścianą, na której wiszą portrety monarchów państw opiekuńczych, stoją rezydenci tych mocarstw: Ignacy Miączyński – Rosji, Ernst Reibnitz – Prus oraz Józef Sweerts-Spork – Austrii. Wręczaną konstytucję przyjmuje prezes Senatu Rządzącego Stanisław Wodzicki. Przy nim stoi marszałek Zgromadzenia Reprezentantów Wincenty Łańcucki, scholastyk katedralny, archiprezbiter, senator, dzierżący w prawej dłoni laskę marszałkowską. Czas, miejsce i postaci są prawdziwe, jednak samo zdarzenie w postaci wręczenia konstytucji jest przedstawione symboliczne, bowiem przekazanie to w rzeczywistości miało tryb nie ceremonialny, lecz roboczy. Dzień wcześniej nastąpił wybór marszałka Zgromadzenia – wybrany wówczas Wincenty Łańcucki otrzymał z rąk przedstawiciela Senatu Rządzącego Feliksa Grodzickiego laskę marszałkowską i odpowiedział: wezwany rozkazem waszym wziąłem laskę z Rąk Twoich Szanowny Kollego. JW. Senatorze Grodzicki, wziąłem jako znak pierwszeństwa w Gronie Osób tylu Zasługami okrytych i tego miejsca ze wszech miar godnych („Gazeta Krakowska” 1818, nr 73, s. 863) (MUJ, nr inw. 1773)

 

LASKA MARSZAŁKA ZGROMADZENIA REPREZENTANTÓW WMK
(1816–1844)
Powiększenie fragmentu il. 388

 

LASKA PREZYDIALNA PRZEWODNICZĄCEGO RADY
(OD 1928)
(389–390) Laska prezydialna przewodniczącego Rady Miejskiej wykonana w 1928 r. wraz z nowym wyposażeniem sali Obrad w Pałacu Wielopolskich. Dzieło z pracowni Stefana Iglickiego, mistrza tapicerskiego, radnego w latach 1908–1914, twórcy podium prezydialnego w sali Obrad. Laska drewniana, z mosiężną głowicą, o całkowitej długości 180 cm. Głowica w kształcie herbu Krakowa, poniżej gotycka korona z liliami. Służy głównie do otwierania i zamykania uroczystych sesji (z zasobów UMK)

 

KOPIA INSYGNIUM (OD 2007)

(391) W związku z obchodami jubileuszu 750-lecia Wielkiej Lokacji Krakowa w 2007 r. z inicjatywy Rady Miasta Krakowa sporządzono miniaturową
kopię insygnium przewodniczącego wraz z ozdobnym etui i plakietą, na której znajduje się m.in. napis: Insygnium to używane jest podczas uroczystych
sesji Rady Miasta Krakowa. Przewodniczący wówczas otwiera i zamyka obrady stukając trzykrotnie laską w podłogę. (oryginał laski znajduje się
na Sali Obrad im. Stanisława Wyspiańskiego w Pałacu Wielopolskich pl. Wszystkich Świętych 3–4 w Krakowie). Prezentowana kopia to egzemplarz
spoczywający w Muzeum Krakowa, dalsze kopie pozostają w dyspozycji przewodniczącego Rady (MK, nr inw. MHK 121/X/1 i 2)
(391) W związku z obchodami jubileuszu 750-lecia Wielkiej Lokacji Krakowa w 2007 r. z inicjatywy Rady Miasta Krakowa sporządzono miniaturową kopię insygnium przewodniczącego wraz z ozdobnym etui i plakietą, na której znajduje się m.in. napis: Insygnium to używane jest podczas uroczystych sesji Rady Miasta Krakowa. Przewodniczący wówczas otwiera i zamyka obrady stukając trzykrotnie laską w podłogę. (oryginał laski znajduje się na Sali Obrad im. Stanisława Wyspiańskiego w Pałacu Wielopolskich pl. Wszystkich Świętych 3–4 w Krakowie). Prezentowana kopia to egzemplarz spoczywający w Muzeum Krakowa, dalsze kopie pozostają w dyspozycji przewodniczącego Rady (MK, nr inw. MHK 121/X/1 i 2)

 

LASKA PREZYDIALNA NA SALI OBRAD – WSPÓŁCZEŚNIE

(392) Radna seniorka Rady Miasta VIII kadencji Teodozja Maliszewska 21 listopada 2018 r. trzykrotnym uderzeniem laski w prezydialny podest otwiera
pierwsze posiedzenie Rady tejże kadencji – zgodnie z tradycją sięgającą czasów staropolskich najstarszy wiekiem radny ma pewne prerogatywy, w tym
przypadku dotyczące otwarcia i poprowadzenia obrad do wyboru przewodniczącego Rady nowej kadencji (z zasobów UMK)
(392) Radna seniorka Rady Miasta VIII kadencji Teodozja Maliszewska 21 listopada 2018 r. trzykrotnym uderzeniem laski w prezydialny podest otwiera pierwsze posiedzenie Rady tejże kadencji – zgodnie z tradycją sięgającą czasów staropolskich najstarszy wiekiem radny ma pewne prerogatywy, w tym przypadku dotyczące otwarcia i poprowadzenia obrad do wyboru przewodniczącego Rady nowej kadencji (z zasobów UMK)

(393) Po ukonstytuowaniu się Rady Miasta VIII kadencji insygnium przejął władzę nowo wybrany przewodniczący Dominik Jaśkowiec – tu otwiera
5 czerwca 2019 r. uroczystą sesję Rady z okazji Święta Miasta Krakowa (w kolejną rocznicę Wielkiej Lokacji Krakowa dokonanej 5 czerwca 1257 r.)
oraz wręczenia dyplomu honorowego obywatela Miasta Krakowa prof. Antoniemu Dziatkowiakowi (z zasobów UMK)
(393) Po ukonstytuowaniu się Rady Miasta VIII kadencji insygnium przejął władzę nowo wybrany przewodniczący Dominik Jaśkowiec – tu otwiera 5 czerwca 2019 r. uroczystą sesję Rady z okazji Święta Miasta Krakowa (w kolejną rocznicę Wielkiej Lokacji Krakowa dokonanej 5 czerwca 1257 r.) oraz wręczenia dyplomu honorowego obywatela Miasta Krakowa prof. Antoniemu Dziatkowiakowi (z zasobów UMK)

Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska