Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Bronowice Wielkie

Zobacz również

Dawna wieś po lewej stronie Wisły, obecnie w północno-zachodniej części miasta Krakowa,  około 6 km od jego centrum, sąsiadująca z Toniami, Krowodrzą i Łobzowem  (te dwie ostatnie wsie od 1910 roku w granicach Krakowa), Bronowicami Małymi  oraz leżącymi poza dzisiejszymi granicami Krakowa Rząską i Modlnicą z Modlniczką.

  W pochodzącej z 1274 roku najstarszej znanej wzmiance nazwa wsi została zapisana w brzmieniu  Bronowicze. Inne dawne zapisy: Brunovicze, Brunowicze Theutonicalis (1415),  Bronowycze Almanorum,  Bronowice Niemieckie, Brunowicze (1470), Bronowice Wielkie (1787). Nazwa pochodzi od nazwy  osobowej „Bruno”, przymiotnik „niemieckie” odróżnia tę wieś od Bronowic Małych – „polskich”,  podlegających jeszcze prawu polskiemu, gdy Bronowice Wielkie rządziły się już prawem niemieckim. 

  Wieś należała przez wieki do parafii pw. św. Szczepana w Krakowie. W 1909 roku  erygowano  w Bronowicach Wielkich parafię przy nowo wzniesionym kościele pw. Stygmatów  św. Franciszka z Asyżu. Wieś przyjęła jako godło wizerunek armaty, znany z pieczęci z  połowy  XIX wieku. W okresie II Rzeczypospolitej równolegle używano dwóch pieczęci z godłem  w postaci kompozycji z luf armatnich, chorągwi i lanc, zwieńczonych w jednej wersji orłem,  w drugiej czapką „krakuską”.

  Wieś lokowana na prawie niemieckim – średzkim w roku 1274 za zgodą księcia Bolesława  Wstydliwego. Wytyczono wówczas centrum w rejonie dzisiejszej ulicy Ojcowskiej  oraz  łanowy rozłóg pól. W XIX wieku odnotowywano nazwy pól i rejonów wsi: Kozłówka, Łychy  (Lychy), Pasternik, Wroźna, Wydarta. W roku 1468 król Kazimierz Jagiellończyk przeniósł  Bronowice Wielkie z prawa średzkiego na prawo magdeburskie.

  Historycznie wieś reprezentowała własność mieszaną, kościelno-świecką. Pierwotnie należała  do klasztoru Benedyktynów w Tyńcu, w 1347 roku nadana została jako uposażenie  kościołowi pw. św. Jerzego w Krakowie na Wawelu. W 1562 roku wieś należała do Akademii  Krakowskiej. W efekcie kołłątajowskiej reformy uczelni dokonanej w latach 1777–1786 zniesiono  w Bronowicach Wielkich pańszczyznę, a ziemię wydzierżawiono chłopom. W latach  1874–1880 na terenach wsi wybudowano w ramach Twierdzy Kraków fort artyleryjski Pasternik  z bateriami i schronami.

  Przed trzecim rozbiorem gromada Bronowice Wielkie należała do powiatu krakowskiego,  po roku 1795 znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule krakowskim. W 1815  roku Bronowice  Wielkie weszły w granice Rzeczypospolitej Krakowskiej jako gromada w składzie gminy  obwodowej Zwierzyniec, od roku 1838 dystryktu Liszki. W roku 1846 wieś powróciła jako  gromada (od 1856 roku gmina) pod zabór austriacki. W roku roku wieś miała nadal status gminy  jednostkowej w ramach powiatu krakowskiego. To gminne usytuowanie Bronowic  Wielkich  przetrwało do roku 1933. W 1934 roku dotychczasowa gmina Bronowice Wielkie przekształcona  została w gromadę w ramach wielowioskowej gminy zbiorczej Bronowice Wielkie.

  W roku 1941 znajdujące się w okupacyjnym Departamencie Krakowskim Generalnego  Gubernatorstwa Bronowice Wielkie (liczące wówczas 6,31 km² i 5176 mieszkańców) włączone  zostały do granic Krakowa, do jego VII obwodu administracyjnego, jako XXXVI dzielnica  katastralna miasta.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej IV Prądnik Biały.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:  Bronowice wielkie, wieś, powiat krakowski. Wieś ta położona na Wróżnej górze należała  zdawna do klasztoru tynieckiego. Przy poświęceniu nowego kościoła św. Jerzego na zamku  w Krakowie, wzniesionego na miejscu dawnego, przez Kazimierza Wielkiego roku 1347  nadaje tę wieś opat Jan na uposażenie czwartej prebendy.

Dokument wydany w 1274 roku w Tyńcu, w którym opat tyniecki Kosma, za zgodą księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława
[Wstydliwego], zezwolił mieszczanom krakowskim Henrykowi i Gerardowi na lokację na prawie niemieckim – średzkim wsi Bronowice
należącej do uposażenia kościoła pw. św. Jerzego na zamku krakowskim – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice”
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 1)
Dokument wydany w 1274 roku w Tyńcu, w którym opat tyniecki Kosma, za zgodą księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława [Wstydliwego], zezwolił mieszczanom krakowskim Henrykowi i Gerardowi na lokację na prawie niemieckim – średzkim wsi Bronowice należącej do uposażenia kościoła pw. św. Jerzego na zamku krakowskim – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice” (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 1)
Dokument wydany w 1468 roku w Krakowie, mocą którego król Kazimierz [ Jagiellończyk] na prośbę Jerzego Kezingera, wójta Sądu Wyższego Prawa
Magdeburskiego na Zamku Krakowskim, sołtysa dziedzicznego w Bronowicach, przeniósł tę wieś z prawa średzkiego na prawo magdeburskie – oraz
powiększenie zapisu nazwy wsi „Niemieckie Bronowice” („niemieckie” – od prawa niemieckiego, którym wieś ta rządziła się od 1274 roku)
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 181)
Dokument wydany w 1468 roku w Krakowie, mocą którego król Kazimierz [ Jagiellończyk] na prośbę Jerzego Kezingera, wójta Sądu Wyższego Prawa Magdeburskiego na Zamku Krakowskim, sołtysa dziedzicznego w Bronowicach, przeniósł tę wieś z prawa średzkiego na prawo magdeburskie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Niemieckie Bronowice” („niemieckie” – od prawa niemieckiego, którym wieś ta rządziła się od 1274 roku) (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 181)
Dokument wydany w 1506 roku w Lublinie, mocą którego król Aleksander [ Jagiellończyk] odnowił Janowi Kislingowi, rajcy
krakowskiemu, dawniejszy przywilej na sołectwo w Bronowicach – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice”
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 290)
Dokument wydany w 1506 roku w Lublinie, mocą którego król Aleksander [ Jagiellończyk] odnowił Janowi Kislingowi, rajcy krakowskiemu, dawniejszy przywilej na sołectwo w Bronowicach – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice” (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 290)
Dokument wydany w 1560 roku w Tyńcu, w którym opat tyniecki Jan Łowczowski, przeor Andrzej Brzechwa, podprzeor Stanisław,
kanclerz Hieronim Krzyżanowski, Mikołaj Zakowski i skarbnik Stanisław, a także cały konwent św. Benedykta w Tyńcu, nadali prawo
patronatu oraz prezenty na kanonikat i prebendę św. Jerzego w kościele pw. św. Jerzego na zamku krakowskim doktorom i mistrzom
Kolegium Większego Uniwersytetu Krakowskiego – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice”
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 526)
Dokument wydany w 1560 roku w Tyńcu, w którym opat tyniecki Jan Łowczowski, przeor Andrzej Brzechwa, podprzeor Stanisław, kanclerz Hieronim Krzyżanowski, Mikołaj Zakowski i skarbnik Stanisław, a także cały konwent św. Benedykta w Tyńcu, nadali prawo patronatu oraz prezenty na kanonikat i prebendę św. Jerzego w kościele pw. św. Jerzego na zamku krakowskim doktorom i mistrzom Kolegium Większego Uniwersytetu Krakowskiego – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice” (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 526)
Z Archiwum Wolnego Miasta Krakowa mapa wsi Bronowice Wielkie, w oryginale wyrysowana w 1830 roku przez
Karola Bełcikowskiego, geometrę rządowego, tu w kopii wykonanej przez Teofila Żebrawskiego w 1835 roku
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/200/134)
Z Archiwum Wolnego Miasta Krakowa mapa wsi Bronowice Wielkie, w oryginale wyrysowana w 1830 roku przez Karola Bełcikowskiego, geometrę rządowego, tu w kopii wykonanej przez Teofila Żebrawskiego w 1835 roku (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/200/134)
Pochodząca z dokumentu wystawionego w 1560 roku pieczęć konwentu
św. Benedykta w Tyńcu, czasowego właściciela Bronowic Wielkich; w polu
pieczętnym wizerunek postaci św. św. Piotra i Pawła wspierających tarczę
z herbem opactwa – skrzyżowanymi kluczami, w otoku napis:
SIGILLVM CONVENTUS THINICIENSIS
(Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 526)
Pochodząca z dokumentu wystawionego w 1560 roku pieczęć konwentu św. Benedykta w Tyńcu, czasowego właściciela Bronowic Wielkich; w polu pieczętnym wizerunek postaci św. św. Piotra i Pawła wspierających tarczę z herbem opactwa – skrzyżowanymi kluczami, w otoku napis: SIGILLVM CONVENTUS THINICIENSIS (Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, sygn. dok. perg. 526)
Odcisk luźny w czerwonym wosku pieczęci większej Uniwersytetu Krakowskiego,
czasowego właściciela Bronowic Wielkich, wykonany w czerwonym wosku przy pomocy
tłoka sporządzonego w początku XV wieku; w polu pieczętnym popiersie św. Stanisława,
błogosławiącego ręką, wspartego na tarczy z ukoronowanym Orłem, w otoku napis:
SIGILLUM UNIVERSITATIS STUDII CRACOVIENSIS GENERALIS
SANCTUS STANISLAUS WLADISALUS R[EX] POL[ON]IE
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1597/94)
Odcisk luźny w czerwonym wosku pieczęci większej Uniwersytetu Krakowskiego, czasowego właściciela Bronowic Wielkich, wykonany w czerwonym wosku przy pomocy tłoka sporządzonego w początku XV wieku; w polu pieczętnym popiersie św. Stanisława, błogosławiącego ręką, wspartego na tarczy z ukoronowanym Orłem, w otoku napis: SIGILLUM UNIVERSITATIS STUDII CRACOVIENSIS GENERALIS SANCTUS STANISLAUS WLADISALUS R[EX] POL[ON]IE (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1597/94)
(1847)
Odciski pieczęci urzędowych Bronowic
Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81,
s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1847) Odciski pieczęci urzędowych Bronowic Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81, s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1857)
Odciski pieczęci urzędowych Bronowic
Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81,
s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1857) Odciski pieczęci urzędowych Bronowic Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81, s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1926)
Odciski pieczęci urzędowych Bronowic
Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81,
s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1926) Odciski pieczęci urzędowych Bronowic Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81, s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1927)
Odciski pieczęci urzędowych Bronowic
Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81,
s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
(1927) Odciski pieczęci urzędowych Bronowic Wielkich z lat 1847, 1857, 1926 i 1927 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WM 562, s. 444; sygn. WMK XIV-81, s. 1513; sygn. PUZKr 45, s. 561, 589)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska