Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Bronowice Małe

Zobacz również

Dawna wieś po lewej stronie Wisły, obecnie w północno-zachodniej części miasta Krakowa, około 5 km od jego centrum, sąsiadująca z Bronowicami Wielkimi, Łobzowem (od 1910 roku z Krakowem), Wolą Justowską, Mydlnikami i leżącą poza dzisiejszymi granicami miasta Rząską.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1290 roku, nazwa wsi została zapisana w brzmieniu Brunouici. W innych dawnych zapiskach w postaciach: Brunowicz, Polonicalis Brunowicz (1337), Bronowicze Polonicalis (1375), Bronowicze Polskye, Brunowicze (1470), Bronowice Małe (1781). Nazwa wywodzona od nazwy osobowej „Bruno”, przymiotnik „polskie” odróżnia tę wieś od Bronowic Wielkich – „niemieckich”, wcześniej lokowanych na prawie niemieckim, gdy Bronowice Małe rządziły się jeszcze prawem polskim.

  Przez cały okres swojej odrębności administracyjnej Bronowice Małe należały do parafii pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie (stąd barwne śluby w kościele Mariackim inspirowały młodopolskich twórców). Znana jest z pierwszej połowy XIX wieku pieczęć dominialna z godłem w postaci brony, używana także jako pieczęć wsi, w okresie II Rzeczypospolitej godłem pieczętnym był orzeł w locie.

  Wieś lokowana za czasów króla Wacława II, w 1294 roku, na prawie niemieckim; wyznaczono wówczas centrum w rejonie dzisiejszych ulic Tetmajera i Pod Strzechą oraz przyjęto łanowy rozłóg pól. Ponownej lokacji – na prawie magdeburskim – dokonał w roku 1452 król Kazimierz Jagiellończyk. W XIX wieku odnotowywano nazwy pól i rejonów wsi: Za Dworem, Koło Parowca, Za Rzeką.

  Bronowice Małe były własnością duchowną – wieś stanowiła uposażenie proboszczów kościoła Mariackiego w Krakowie. W końcu XIII wieku we wsi urządzono Młynówkę Bronowicką, przedłużoną w 1327 roku do Krakowa i nazwaną Młynówką Królewską, w 1448 roku powstała mechaniczna szlifiernia nad Rudawą, w 1506 roku wystawiono na koszt Krakowa hamernię (kuźnicę). W roku 1809 ukończono budowę nowego dworu plebańskiego powstałego w miejsce starego, pochodzącego z XVI wieku. W latach 1846–1847 przez bronowickie pola poprowadzono odcinek kolei parowej do Mysłowic, zlokalizowano tam także umocnienia Twierdzy Kraków. Przed trzecim rozbiorem gromada Bronowice Małe należała do powiatu krakowskiego, po roku 1795 znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule krakowskim. W 1815 roku Bronowice Małe weszły w granice Rzeczypospolitej Krakowskiej jako gromada w składzie gminy obwodowej Zwierzyniec, od 1838 roku dystryktu Liszki. W roku 1846 wieś powróciła jako gromada (od 1856 roku gmina) pod zabór austriacki. Od 1866 roku wieś miała nadal status jednowioskowej gminy (gminy jednostkowej) w ramach powiatu krakowskiego. To gminne usytuowanie Bronowic Małych przetrwało do czasów II Rzeczypospolitej, do roku 1933. W 1934 roku dotychczasowa gmina Bronowice Małe przekształcona została w gromadę w ramach wielowioskowej gminy zbiorczej Bronowice Wielkie.

  W roku 1941 znajdujące się w okupacyjnym departamencie i powiecie krakowskim Generalnego Gubernatorstwa Bronowice Małe (liczące wówczas 5,07 km² i 7842 mieszkańców) przyłączone zostały do Krakowa, do jego VII obwodu administracyjnego, jako XXXV dzielnica katastralna miasta.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej VI Bronowice. Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902: Bronowice Małe, wieś nad rzeką Dłubnią i Rudawą, powiat krakowski. W połowie XV wieku własność plebana kościoła Panny Maryi w Krakowie. Ma 16 łanów kmiecych płacących plebanowi po 16 groszy czynszu i dających po 4 miary jęczmienia, 4 żyta i owsa  z łanu. Było też sołtystwo, młyn na Dłubni i folwarki na 2 łanach.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Bronowice Małe, wieś nad rzeką Dłubnią i Rudawą, powiat krakowski. W połowie XV wieku własność plebana kościoła Panny Maryi w Krakowie. Ma 16 łanów kmiecych płacących plebanowi po 16 groszy czynszu i dających po 4 miary jęczmienia, 4 żyta i owsa z łanu. Było też sołtystwo, młyn na Dłubni i folwarki na 2 łanach.

Dokument wydany w 1294 roku w Bytomiu, mocą którego Reynbold, proboszcz kościoła Mariackiego
w Krakowie, nadaje sołectwo wsi Bronowice mieszczaninowi krakowskiemu Ditmarowi z Kietrza i jego
synowi Krystynowi – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice”
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 5)
Dokument wydany w 1294 roku w Bytomiu, mocą którego Reynbold, proboszcz kościoła Mariackiego w Krakowie, nadaje sołectwo wsi Bronowice mieszczaninowi krakowskiemu Ditmarowi z Kietrza i jego synowi Krystynowi – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice” (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 5)
Dokument wydany w 1422 roku w Krakowie, w którym Zygmunt, wójt Sądu Wyższego Prawa Magdeburskiego na Zamku Krakowskim,
i ławnicy tegoż sądu poświadczyli, że Jakub Stegey (Stegen) sprzedał połowę sołectwa w Bronowicach polskich Bernardowi z Brzegu,
mieszczaninowi, za 250 grzywien szerokich groszy praskich liczby polskiej i za jeden postaw sukna angielskiego – oraz powiększenie zapisu
nazwy i określenia wsi „Bronowice polskie” („polskie” – od wcześniejszej lokacji na prawie polskim)
(Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 14)
Dokument wydany w 1422 roku w Krakowie, w którym Zygmunt, wójt Sądu Wyższego Prawa Magdeburskiego na Zamku Krakowskim, i ławnicy tegoż sądu poświadczyli, że Jakub Stegey (Stegen) sprzedał połowę sołectwa w Bronowicach polskich Bernardowi z Brzegu, mieszczaninowi, za 250 grzywien szerokich groszy praskich liczby polskiej i za jeden postaw sukna angielskiego – oraz powiększenie zapisu nazwy i określenia wsi „Bronowice polskie” („polskie” – od wcześniejszej lokacji na prawie polskim) (Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 14)
Dokument wydany w 1452 roku w Krakowie, mocą którego król Kazimierz [ Jagiellończyk] przeniósł wieś
Bronowice z prawa polskiego na prawo niemieckie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice”
(Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 36)
Dokument wydany w 1452 roku w Krakowie, mocą którego król Kazimierz [ Jagiellończyk] przeniósł wieś Bronowice z prawa polskiego na prawo niemieckie – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bronowice” (Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 36)
Dokument wydany w 1511 roku w Krakowie, w którym wójt Mikołaj Zawer i ławnicy Sądu Wyższego Prawa
Magdeburskiego na Zamku Królewskim poświadczyli, że przed ich sądem spadkobiercy Eustachego Szulca, wójta tegoż
sądu, sprzedali Elżbiecie Wyszogrodzkiej, mieszczance krakowskiej, sołtysostwo w Bronowicach polskich za 600 złotych
węgierskich – oraz powiększenie zapisu nazwy i określenia wsi „Bronowice polskie”
(Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 84)
Dokument wydany w 1511 roku w Krakowie, w którym wójt Mikołaj Zawer i ławnicy Sądu Wyższego Prawa Magdeburskiego na Zamku Królewskim poświadczyli, że przed ich sądem spadkobiercy Eustachego Szulca, wójta tegoż sądu, sprzedali Elżbiecie Wyszogrodzkiej, mieszczance krakowskiej, sołtysostwo w Bronowicach polskich za 600 złotych węgierskich – oraz powiększenie zapisu nazwy i określenia wsi „Bronowice polskie” (Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. perg. 84)
Z pochodzącego z lat 1470–1480 rękopisu Jana Długosza Liber beneficiorum… etc. strona z notą dotyczącą
Bronowic – wsi stanowiącej własność proboszczów kościoła Mariackiego w Krakowie i podlegającej parafii
Najświętszej Maryi Panny w Krakowie – zapis nazwy wsi stanowi tytuł akapitu w dolnej połowie strony
(Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. rkps Ms 195, k. II; por. Długosz 1863-II, s. 2)
Z pochodzącego z lat 1470–1480 rękopisu Jana Długosza Liber beneficiorum… etc. strona z notą dotyczącą Bronowic – wsi stanowiącej własność proboszczów kościoła Mariackiego w Krakowie i podlegającej parafii Najświętszej Maryi Panny w Krakowie – zapis nazwy wsi stanowi tytuł akapitu w dolnej połowie strony (Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. rkps Ms 195, k. II; por. Długosz 1863-II, s. 2)
Plan z wymiarem geometrycznym wsi Bronowice z 1617 roku zdjęty przez Mikołaja Brosciusza (Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. Vol. XII, Real. Archipr.)
Plan z wymiarem geometrycznym wsi Bronowice z 1617 roku zdjęty przez Mikołaja Brosciusza (Archiwum Bazyliki Mariackiej w Krakowie, sygn. Vol. XII, Real. Archipr.)
(1833)
Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych  .
z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz
odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady
Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK
XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309;
sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1833) Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych . z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309; sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1867)
Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych 
z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz
odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady
Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK
XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309;
sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1867) Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309; sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1925)
Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych 
z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz
odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady
Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK
XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309;
sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1925) Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309; sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1936)
Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych
z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz
odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady
Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936
(Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK
XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309;
sygn. 29/1023/26, nlb.)
(1936) Odcisk pieczęci dominialnej Bronowic Małych z 1833 roku używanej też jako pieczęć wsi oraz odciski pieczęci urzędowych gminy i gromady Bronowice Małe z lat 1867, 1925 i 1936 (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. WMK IX-29, nlb.; sygn. WMK XIV-81, s. 1372; sygn. PUZKr 45, s. 309; sygn. 29/1023/26, nlb.)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska