Wersja kontrastowa
A+ A A-
Tom:
strona:

Bieżanów

Zobacz również

Dawna wieś po prawej stronie Wisły, obecnie w południowo-wschodniej części miasta  Krakowa, około 11 km od jego centrum, przy starym trakcie do Wieliczki,  Bochni i na Ruś (dzisiejsza ulica Wielicka), sąsiadująca z Rybitwami (od 1941 roku  z Krakowem), Przewozem, z leżącymi do dziś poza granicą Krakowa Brzegami, Kokotowem,  Bogucicami oraz Krzyszkowicami, dalej z Rżąką (od 1941 roku z Krakowem) oraz dawną  częścią Bieżanowa leżącą przy Prokocimiu i Płaszowie (włączoną do Krakowa w 1941  roku).  Przy Bieżanowie ukształtował się przysiółek Kaim.

  W najstarszej znanej wzmiance, pochodzącej z 1212 roku, nazwa wsi odnotowana  w brzmieniu Besanouo. W innych dawnych zapiskach: Bezanowo (1350), Bezanow, Byczanow,  Byezanow (1470), Bierzanów, Bieżanów (od 1923). Nazwa wsi pochodzi od nazwy osobowej  „Bieżan”, wywodzącej się prawdopodobnie od słowa „zbieg”.

  Wieś podległa własnej parafii pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Bieżanowie.  W godle na pieczęci z okresu II Rzeczypospolitej oko opatrzności.

  Bieżanów i Kaim przeniesione zostały z prawa polskiego na prawo magdeburskie w 1464 roku  przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Wytyczono wówczas centrum osady nad rzeką Serafą, w rejonie  dzisiejszej ulicy Lipowskiego, oraz przyjęto niwowy rozłóg pól. W końcu XV wieku wzmiankowano  folwark z dworem (w rejonie obecnej ulicy Popiełuszki), 4 karczmy, 2 młyny. W XIX wieku  odnotowywano nazwy pól i rejonów wsi: Miejscowa, Góra, Podmiłów, Półanek, Podgaje, Gaj.

  Historycznie wieś była własnością duchowną. W roku 1212 Helena, żona Racibora z Raciborowic  i siostra kanonika Pęksława, przekazała Bieżanów krakowskiej kapitule katedralnej,  w której rękach pozostawał do końca XVII wieku. Później stanowił własność prywatną. W drugiej  połowie XIX wieku znajdował się w rękach rodziny Czeczów de Lindenwald – wówczas we  wsi rozbudowano zespół dworski, powstały: szkoła ludowa, gorzelnia, huta, zakłady  wydobycia  gipsu i wapnia oraz stacja kolejowa (w latach 40. XX wieku znaczny węzeł przeładunkowy).

  Przed rozbiorami gromada Bieżanów należała do powiatu szczyrzyckiego, po roku 1772  znalazła się jako gmina w austriackim cyrkule wielickim, od 1782 roku w cyrkule bocheńskim.  Od 1815 roku jako gromada (od 1856 roku gmina) nadal w cyrkule bocheńskim.  W latach 1866–1933 wieś miała status gminy jednostkowej w ramach powiatu wielickiego.  W 1934 roku przemianowana została na gromadę i włączona w skład wielowioskowej gminy  zbiorczej Bieżanów (wieś była gromadą i siedzibą gminy). Przynależność ta uległa zmianie  w 1941 roku – gromada Bieżanów, okrojona terytorialnie przyłączeniem w tymże roku części  jej terenów do Krakowa, weszła w skład gminy zbiorczej Wieliczka Wieś. W wyniku reformy  likwidującej dotychczasowe gminy i gromady w roku 1954 Bieżanów objęto wielowioskową  gromadą Bieżanów, nadając mu status wsi (od 1958 roku stanowiącej sołectwo) będącej jednocześnie  siedzibą gromady – co obowiązywało do 1972 roku.

  W roku 1973 wieś Bieżanów wyłączona została ze struktury ustrojowej powiatu krakowskiego  i włączona do granic miasta Krakowa, do dzielnicy administracyjnej Podgórze.

  Obecnie tereny tej dawnej wsi stanowią część dzielnicy samorządowej XII Bieżanów-Prokocim.

 

Ze Słownika geograficznego z lat 1880–1902:

Bierzanów, wieś, powiat wielicki, ma 2474 morgi rozległości, 219 domów, 1495 mieszkańców.  Parafia łacińska w miejscu, erygowana w roku 1422, szkoła ludowa, gorzelnia, huta, pokłady  wapna i gipsu. Stacja drogi żelaznej Karola Ludwika, ostatnia przed Krakowem od strony Lwowa,  o 8 kil. od Krakowa, o 5 kil. od Wieliczki, z którą także łączy się koleją żelazną.

Dokument wydany w 1212 roku w Krakowie, w którym rycerz Radwan zawarł z Pansławem, kanonikiem krakowskim,
i z jego siostrą, wdową po Raciborze, bracie Radwana, układ w sprawie spadku po Raciborze; na jego mocy wdowa dostała wieś
Bieżanów (przy dokumencie zachowana pieczęć Leszka Białego) – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bieżanów”
(Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. perg. 7)
Dokument wydany w 1212 roku w Krakowie, w którym rycerz Radwan zawarł z Pansławem, kanonikiem krakowskim, i z jego siostrą, wdową po Raciborze, bracie Radwana, układ w sprawie spadku po Raciborze; na jego mocy wdowa dostała wieś Bieżanów (przy dokumencie zachowana pieczęć Leszka Białego) – oraz powiększenie zapisu nazwy wsi „Bieżanów” (Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. perg. 7)
Dokument wydany w 1540 roku, w którym Jan Kościelecki, dziedzic Płaszowa, podkomorzy krakowski, starosta brzeski, dobrzyński i kowalski, oznaczył granice między Bieżanowem, który był własnością kapituły krakowskiej w dzierżawie kanonika krakowskiego Mikoł
Dokument wydany w 1540 roku, w którym Jan Kościelecki, dziedzic Płaszowa, podkomorzy krakowski, starosta brzeski, dobrzyński i kowalski, oznaczył granice między Bieżanowem, który był własnością kapituły krakowskiej w dzierżawie kanonika krakowskiego Mikoł
Pochodzący z 1247 roku odcisk w wosku pieczęci krakowskiej kapituły
katedralnej, do której przez wieki należał Bieżanów; w polu pieczętnym
budynek katedry nakryty spadzistym dachem, z pięciokondygnacyjną
wieżą i absydą, ponad dachem proporzec, nad nim gwiazda, przed
kościołem rzeka, przed nią bruk; napis w otoku: [SIGILLUM]
(CRA)COVIENSIS ECCLESIE S[AN]C[T]I WE(NCEZLAI)
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 23)
Pochodzący z 1247 roku odcisk w wosku pieczęci krakowskiej kapituły katedralnej, do której przez wieki należał Bieżanów; w polu pieczętnym budynek katedry nakryty spadzistym dachem, z pięciokondygnacyjną wieżą i absydą, ponad dachem proporzec, nad nim gwiazda, przed kościołem rzeka, przed nią bruk; napis w otoku: [SIGILLUM] (CRA)COVIENSIS ECCLESIE S[AN]C[T]I WE(NCEZLAI) (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 23)
Pochodzący z 1728 roku odcisk w wosku pieczęci większej krakowskiej
kapituły katedralnej; w polu pieczętnym tarcza z trzema koronami,
ponad tarczą postaci św. Stanisława z pastorałem i św. Wacława
z proporcem, w otoku napis: S[IGILLUM] MAIUS (CA)PITULI
(ECCE CRACOVIENSIS)
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 831)
Pochodzący z 1728 roku odcisk w wosku pieczęci większej krakowskiej kapituły katedralnej; w polu pieczętnym tarcza z trzema koronami, ponad tarczą postaci św. Stanisława z pastorałem i św. Wacława z proporcem, w otoku napis: S[IGILLUM] MAIUS (CA)PITULI (ECCE CRACOVIENSIS) (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. perg. 831)
Mapa wsi Bieżanów z Kaimem i Łazami sporządzona przez inżyniera Fiedera w 1784 roku, w dwa lata po przejściu dóbr bieżanowskich,
do tej pory będących własnością kościelną, na rzecz Funduszu Religijnego powołanego przez Austriaków dla finansowania szkolnictwa, szpitali
i nowych parafii; na mapce kolorami zaznaczono własność niektórych gruntów, budynki, lasy, łąki i pastwiska oraz drogi i wody
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. Zb. Kart. IV-1)
Mapa wsi Bieżanów z Kaimem i Łazami sporządzona przez inżyniera Fiedera w 1784 roku, w dwa lata po przejściu dóbr bieżanowskich, do tej pory będących własnością kościelną, na rzecz Funduszu Religijnego powołanego przez Austriaków dla finansowania szkolnictwa, szpitali i nowych parafii; na mapce kolorami zaznaczono własność niektórych gruntów, budynki, lasy, łąki i pastwiska oraz drogi i wody (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. Zb. Kart. IV-1)
Z akt Wydziału Powiatowego w Krakowie dokument skierowany w 1932 roku
przez podległą Zwierzchność Gminną w Bieżanowie w sprawie budowy siedmioklasowej szkoły powszechnej
(Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1023/20, nlb.)
Z akt Wydziału Powiatowego w Krakowie dokument skierowany w 1932 roku przez podległą Zwierzchność Gminną w Bieżanowie w sprawie budowy siedmioklasowej szkoły powszechnej (Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. 29/1023/20, nlb.)
(1787)
Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa
z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych
z lat 1920, 1925 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1,
sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. PUZKr 43, s. 1, 26;
sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1787) Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych z lat 1920, 1925 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1, sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. PUZKr 43, s. 1, 26; sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1920)
Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa
z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych
z lat 1920, 1925 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1,
sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. PUZKr 43, s. 1, 26;
sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1920) Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych z lat 1920, 1925 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1, sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. PUZKr 43, s. 1, 26; sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1925)
Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa
z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych
z lat 1920, 1925 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1,
sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. PUZKr 43, s. 1, 26;
sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1925) Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych z lat 1920, 1925 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1, sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. PUZKr 43, s. 1, 26; sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1949)
Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa
z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych
z lat 1920, 1925 i 1949
(CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1,
sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie,
sygn. PUZKr 43, s. 1, 26;
sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
(1949) Odcisk w laku pieczęci gminnej Bieżanowa z 1787 roku oraz odciski pieczęci urzędowych z lat 1920, 1925 i 1949 (CPAHU we Lwowie, sygn. fond 19, opis 1, sprawa 173; Archiwum Narodowe w Krakowie, sygn. PUZKr 43, s. 1, 26; sygn. Gm. WiW 8, nlb.)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska