Wersja kontrastowa
A+ A A-

Hejnał

„Powtarzający się motyw z tym nagłym urwaniem ma w sobie coś, co w jakiejś mierze symbolizuje całą Polskę” – tak prof. Wiktor Zin ujął fenomen krakowskiego hejnału, który jest transmitowany przez radio od… blisko stu lat, z małą, krótką  przerwą w czasie II wojny światowej. Pierwsza wzmianka o hejnale pochodzi z roku 1392. Nie wiemy, jak brzmiała odgrywana wówczas melodia. Kto wie, czy Kraków nie jest miastem, które najdłużej na świecie podtrzymuje tradycję odgrywania hejnału…

 

(216) Zapis nutowy hejnału mariackiego – taki przechowują hejnaliści na wieży mariackiej; jest on w pełni zgodny z zawartym w świadectwie ochronnym Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej wydanym dla zapisu hejnału jako znaku towarowego (z zasobu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej)

Przysięga trębacza (1671)

(217–218) Z Liber iuramentorum – księgi przysiąg urzędników i służby miejskiej prowadzonej w latach 1671–1798 – strony tytułowe oraz wpis zawierający tekst przysięgi ustanowionej dla trębacza miejskiego i obowiązującej w roku rozpoczęcia tej księgi (ANK, rkps 1444, s. 6, 7 i 65)

Hejnał - dawne zapisy nutowe

(219) Rycina Piotra Stachiewicza z 1888 r. – widok szczytów wież kościoła Mariackiego, na tle których stoi trębacz w zbroi husarskiej, poniżej nuty hejnału krakowskiego w zapisie neumatycznym (MK, nr inw. MHK 1628/III)
(220) Rycina Piotra Stachiewicza z 1923 r. – na tle symbolicznego wschodu słońca widok szczytów wież kościoła Mariackiego, po lewej stronie w dwóch liniach nuty hejnału krakowskiego w zapisie neumatycznym (MK, nr inw. MHK 1630/III)
(221) Wydana w Krakowie w 1902 r., składana wpół pocztówka z widokiem fragmentu Rynku z kościołem Mariackim oraz zapisem hejnału; pod nutami podpis: Pobudka trąbiona co godzinę na cztery strony świata z wieży Maryackiej w Krakowie (ze zbiorów Barbary i Marka Sosenków)

Hejnałowe Trąbki

(222) Trąbka krakowskich hejnalistów z lat 1886–1928, na zewnętrznej stronie tuby wyryty w roku 1928 napis: Nazwiska strażaków miejskich / którzy wygrywali hejnał z Wieży Mariackiej / w latach od r. 1886 do r. 1928: sierżanci: Andrzej Janas, Walenty Kwarczak, Piotr Pitra / plutonowi: Antoni Dołęga, Franciszek Kubarek, Jan Surek, Wincenty Szczech, Jan Zawisza, Tadeusz Żółty / strażacy: Wincenty Sendor, Adolf Śmietana, Feliks Wierzba. Trąbka ta posiada certyfikat autentyczności wystawiony przez Adama Chmiela, w 1928 r. dyrektora Archiwum Aktów Dawnych Miasta Krakowa (MK, nr inw. MHK 385/III)
(223) Trąbka używana w latach 20. XX w., na zewnętrznej stronie tuby plakieta z nazwą wytwórcy: I.L. Haisner, Instrument Fabrik z Królewca, a obok dodatkowa tabliczka na łańcuszku z napisem: Trąbka hejnalisty z Wieży Mariackiej z lat 20-tych XX wieku. W listopadzie 2000 roku wylicytowana przez Plus GSM za kwotę 15.000 zł, która wspomogła odbudowę Kopca Kościuszki. W styczniu 2001 roku ofiarowana przez Plus GSM do zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Trąbka ma certyfikat autentyczności wystawiony w roku 2000 przez Małopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej (MK, nr inw. MHK 5414/III)
(224) Trąbka model VMI Manufaktur Germany; przez 17 lat używał jej st. ogniomistrz Kazimierz Czerw (zob. il. 240), m.in. witając papieża Jana Pawła II w 1995 r., oddając hołd ofiarom zamachów na World Trade Center w 2001 r., żegnając po katastrofie lotniczej w Smoleńsku parę prezydencką w 2010 r. Trąbka ta przekazana została przez prezydenta miasta na aukcję w ramach XXI Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w 2013 r. (z zasobów UMK)

Hejnalica i hejnaliści na obrazach

(225) Obraz olejny Piotra Stachiewicza zatytułowany Hejnał na Wieży Mariackiej, namalowany ok. 1892 r., przedstawiający wnętrze pomieszczenia dla hejnalistów i grającego hejnał strażaka (MK, nr inw. MHK 2921/III)
(226) Obraz olejny Piotra Stachiewicza zatytułowany Strażak na Wieży Mariackiej, namalowany w 1903 r., przedstawiający hejnalistę na drewnianym ganku otaczającym ośmioboczną część wyższej wieży kościoła Mariackiego – był to element rusztowania postawionego w latach 1902–1903 w związku z pracami restauracyjnymi prowadzonymi pod kierunkiem architekta Jana Sas-Zubrzyckiego (MNK, nr inw. II-b-261)

Z pamiątek hejnalistów na wieży

(233) Znani trębacze odgrywający hejnał… – lista hejnalistów nieznanego autorstwa i daty wywieszona na wieży „ku pamięci” (z zasobu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej)
(234) Wizerunek strażaka z 1935 r. nieznanego akwarelisty, utrwalony na pocztówkowej reprodukcji, przypięty na górze hejnalicy (z zasobu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej)

(235–237) Trzy pokolenia jednej rodziny w służbie hejnału – od lewej strony: st. ogn. Jan Kołton starszy – grający hejnał przez 35 lat, jego syn st. ogn. Jan Kołton młodszy – w służbie przez 33 lata (1971–2004) i syn Jana młodszego Michał Kołton, aktualnie w służbie już (dopiero?) 16. rok (od 2005 r.); nierzadko zdarzało się, że hejnalistą był zarówno ojciec, jak i syn (z zasobu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej)

(238–240) Trzej hejnaliści z trzech różnych okresów najnowszej historii Krakowa: od lewej strony Adolf Śmietana – w służbie przez 36 lat (1926–1962), grał „hejnał wolności” – w styczniu 1945 r. pierwszy hejnał w wyzwolonym od niemieckiego okupanta Krakowie; dalej Kazimierz Pudełko – hejnalista przez 21 lat (1973–1994); st. ogn. Kazimierz Czerw – zob. il. 224 (z zasobu Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej)

Na służbie

(241) Z inicjatywy Państwowej Straży Pożarnej i Bractwa Kurkowego dzień 3 lipca 2006 r. ogłoszono Dniem Hejnału – m.in. odsłonięto wówczas wmurowaną przy wejściu na wieżę kościoła Mariackiego tablicę dłuta Czesława Dźwigaja, upamiętniającą zmarłego w 1901 r. na dyżurze hejnalistę Antoniego Dołęgę (z zasobów UMK)
(242) Strażak w stopniu sekcyjnego Jan Sergiel, hejnalista z 22-letnim stażem na hejnalicy, jeden z 7 obecnych trębaczy Komendy Miejskiej Straży Pożarnej w Krakowie; w roku 2006, w pierwszą rocznicę śmierci papieża Jana Pawła II, wygrał ogłoszony przez władze miasta konkurs na aranżację na dwa głosy (dwie trąbki) melodii do pieśni Barka – od tego roku jest ona nieprzerwanie grana w tej aranżacji z wieży mariackiej w każdą pierwszą sobotę miesiąca o godz. 21.37. Na zdjęciu: podczas odgrywania hejnału jesienią 2019 r., w kierunku Ratusza – „dla rajców” (z zasobów UMK)
Archiwum Narodowe w Krakowie
Urząd Miasta
Bbilioteka Jagielońska